Nuray Başaran
The Economist 2027

NURAY BAŞARAN
The Econımist’in 2027 kapağına baktığımda, birbiriyle bağlantılı üç temel mesele görüyorum:
1-Gücün kimde olduğu,
2-Teknolojinin kimin kontrolünde bulunduğu
3-Ve bütün bu dönüşümün bedelini kimin ödediği
Teknolojinin kimin kontrolünde bulunduğu ve bütün bu dönüşümün bedelini kimin ödediği.
Bu kapağı değerlendirirken sembollerden önce derginin dünyaya hangi pencereden baktığını anlamamız gerekiyor.
Çünkü her kapak, aynı zamanda bir tercih.
Hangi tehlikeyi büyüttüğünüz, hangi gelişmeyi fırsat saydığınız ve hangi toplumsal sorunu arka planda bıraktığınız, sizin dünya görüşünüzü de ortaya koyuyor.
Dolayısıyla burada geleceğin kesin fotoğrafını görmüyoruz.
Etkili bir uluslararası yayının, önümüzdeki yıl için seçtiği riskleri ve beklentileri görüyoruz.
Benim açımdan kapağın en güçlü mesajı şu:
Dünya teknolojik olarak hızlanıyor, fakat siyasi olarak aynı ölçüde istikrar kazanamıyor. Daha gelişmiş makinelerimiz, daha hızlı haberleşme imkânlarımız, daha güçlü silahlarımız var. Buna karşılık güven duygumuz, ortak kurallarımız ve krizleri birlikte çözebilme kapasitemiz aynı hızda gelişmiyor.
Önce Amerika meselesine bakalım:
Derginin “Trump sonrası dönem” vurgusunu, Trump’ın etkisinin bir anda ortadan kalkacağı şeklinde okumamak gerekiyor. Buradaki mesele, Amerika’da bundan sonra kurulacak siyasi düzenin nasıl şekilleneceği.
Benim yorumum şu:
Bir liderin siyasi geleceği tartışılmaya başladığında, o lider her zaman daha uzlaşmacı davranmaz. Bazen etkisini korumak için daha sert kararlar alabilir, dış politikada daha fazla risk üstlenebilir.
Bu nedenle Washington’daki iktidar mücadelesini yalnızca Amerika’nın iç meselesi olarak göremeyiz.
Amerika’nın aldığı bir ticaret kararı başka ülkelerde fabrikaları, bir yaptırım kararı enerji fiyatlarını, bir askerî karar ise bütün bir bölgenin güvenliğini etkileyebilir.
Türkiye açısından da asıl mesele, kişilere ilişkin beklentilerden önce, değişen Amerikan siyasetinin ülkemizin çıkarlarını nasıl etkileyeceğini hesaplayabilmektir.
Kapaktaki savaş araçlarına ve askerî teknolojiye de bu çerçeveden bakıyorum. Bugün askerî güç tartışması yalnızca kimin daha fazla tankı veya uçağı bulunduğuyla sınırlı değil. İnsansız sistemler, yazılım, haberleşme altyapısı ve üretim kapasitesi de belirleyici hâle geliyor.
Bunun siyasi anlamı çok önemli:
Büyük bütçeler, her koşulda mutlak üstünlük sağlamayabilir. Daha küçük aktörler de teknoloji sayesinde güçlü rakiplerine ciddi maliyetler yükleyebilir. Böyle bir ortamda savaşın başlaması kadar, ne zaman ve hangi şartlarla sona ereceği de belirsizleşir.
Ben kapaktaki askerî imgeleri, kesinleşmiş bir dünya savaşı haberi gibi okumuyorum. Bu görseller, güvenlik kaygısının dünya siyasetindeki ağırlığını koruyacağını düşündürüyor.
Buradan çıkarılması gereken soru da şu: Ülkeler savunmalarını güçlendirirken diplomasiyi ve çatışmaları önleyecek mekanizmaları yeterince güçlendiriyor mu?
Bir diğer önemli başlık yapay zekâ. Yapay zekâyı yalnızca günlük işlerimizi kolaylaştıran bir araç olarak ele almak yetersiz kalıyor. Mesele artık üretimin nasıl yapılacağı, bilginin nasıl dağıtılacağı ve ekonomik kazancın kimlerde toplanacağı meselesi. Bu teknolojiyi kim geliştiriyor? Altyapısını kim finanse ediyor? Veriyi kim topluyor? Bir hata veya zarar ortaya çıktığında sorumluluğu kim üstleniyor?
Bunlar teknik sorular olduğu kadar siyasi sorular. Benim kaygım, teknolojik ilerlemenin kendisinden çok, karar gücünün dar bir çevrede yoğunlaşması. Toplum hayatını etkileyen sistemler üzerinde vatandaşın, parlamentoların ve kamu kurumlarının ne kadar söz sahibi olacağı tartışılmalı.
Teknoloji ilerledikçe, hesap verebilirliğin de güçlenmesi gerekiyor. Ekonomi tarafında ise kapaktaki karamsarlığın arkasında borç ve finansman meselesi bulunuyor.
Derginin ortaya koyduğu çerçevede, devletlerin borç baskısıyla teknoloji yatırımlarındaki büyük beklentiler yan yana duruyor. Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu:
Bir alana çok para yatırılması, o yatırımın mutlaka beklenen ekonomik karşılığı üreteceği anlamına gelmez. Beklentiler gerçekleşmediğinde zarar hangi kesimlere yansıyacak? Şirketlere mi, yatırımcılara mı, kamu bütçesine mi, çalışanlara mı? Bir gazeteci olarak benim soracağım soru budur.
Çünkü finans dünyasında başlayan bir sarsıntı, vatandaşın hayatına işsizlik, gelir kaybı veya kamu hizmetlerinde daralma olarak yansıyabilir.
Kapaktaki toplumsal öfke çağrışımlarını da buraya bağlıyorum. İnsanlar yalnızca ekonominin büyüyüp büyümediğine bakmıyor. Kendi hayatlarının düzelip düzelmediğine bakıyor. Çalışarak geçinebilip geçinemediğine, çocuğunun geleceğine, barınma imkânına ve adalet duygusuna bakıyor.
Teknolojik başarıların ve büyük servetlerin konuşulduğu bir dünyada geniş kesimler kendilerini güvencesiz hissediyorsa, bu durumun siyasi sonuçları olur. Kurumlara güven zayıflayabilir, mevcut partilere tepki büyüyebilir, daha sert söylemler karşılık bulabilir. Türkiye açısından da kapağı böyle okumamız gerektiğini düşünüyorum.
Bizim için mesele, görsellerin arasında Türkiye’ye ait bir işaret aramakla sınırlı kalmamalı. Asıl değerlendirme; enerji güvenliği, üretim, dış finansman, savunma kapasitesi ve diplomatik hareket alanı üzerinden yapılmalı.
Bölgesel bir çatışma ticaret yollarımızı nasıl etkiler? Avrupa’daki siyasi değişim ekonomik ilişkilerimize nasıl yansır? Teknolojik dönüşümde kendi kapasitemizi ne kadar geliştirebiliriz? Bu sorulara hazırlıklı olmak, herhangi bir kapağın şifresini çözmekten daha değerlidir.
Son olarak şunu söyleyeyim:
Bu tür kapaklar yoğun sembol kullanımı nedeniyle gizli planların açıklaması gibi sunulabiliyor. Ben böyle bir sonuca varmak için kanıt görmüyorum. Ancak kapağın hangi riskleri öne çıkardığını, hangi güç ilişkilerini doğal kabul ettiğini ve dünyayı kimin gözünden anlattığını sorgulamak gerekir.
The Economist’in 2027 kapağından benim çıkardığım temel soru şu:
Dünya değişirken toplumlar kendi gelecekleri üzerinde ne kadar söz sahibi olabilecek? Çünkü geleceği yalnızca liderlerin kararları, şirketlerin yatırımları veya makinelerin kapasitesi belirlemeyecek. Kurumların gücü, toplumların talepleri ve siyasetin bu taleplere vereceği cevap da belirleyecek.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.