Peki, yüzde 53'e yakın oyla seçimleri kazanan Öğrenci Listesi'nin arkasında kimler var, bu gençler ne istiyor ve ülkeyi nasıl yönetecekler?

Sırbistan'da 25 Ekim'de gerçekleştirilen erken genel seçimlerde, yaklaşık iki yıldır hükümet karşıtı gösterilere öncülük eden öğrenci hareketinin desteklediği "Öğrenci Listesi-Öğrenciler Kazanıyor" seçim zaferini ilan etti.

Sırbistan Cumhuriyet Seçim Komisyonunun (RIK) açıkladığı ön sonuçlara göre Öğrenci Listesi, 2 milyon 246 bin 423 oyla yüzde 52,65'e ulaştı. Aleksandar Vucic'in başbakan adayı olduğu "Birleşmiş Sırbistan" listesi ise yüzde 39,22 oy aldı. Seçime katılım yüzde 68,78 olarak kaydedildi.

Ipsos ve CeSID'in seçim gecesi yayımladığı projeksiyonlarda Öğrenci Listesi'nin 250 sandalyeli mecliste 141 milletvekilliğine ulaşacağı öngörüldü. Ancak sandalye dağılımı henüz kesinleşmedi.

2014'te başbakanlık, 2017'de cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen Vucic, seçimlere bu kez başbakan adayı olarak katıldı. Cumhurbaşkanlığından istifa ederek yeniden hükümetin başına geçmeyi hedefleyen siyasetçi, seçim gecesi yenilgiyi kabul etti.

Öğrenci hareketinin başarısı yalnızca Belgrad'daki üniversitelerle sınırlı kalmadı. Öğrenci Listesi, başkentin 17 belediyesinin tamamında birinci sıraya yerleşti. Novi Pazar'da ise üç büyük Boşnak partisinin toplamından daha fazla oy aldı.

HER ŞEY 16 KİŞİNİN ÖLDÜĞÜ FACİAYLA BAŞLADI

Öğrenci Listesi'nin siyasi yükselişini anlamak için 1 Kasım 2024'e dönmek gerekiyor.

Sırbistan'ın ikinci büyük kenti Novi Sad'daki tren istasyonunun beton sundurması çöktü. Facia sonucunda 16 kişi hayatını kaybetti. Yenileme çalışmaları yapılan binada yaşanan ölümcül olay, kısa sürede inşaat denetimleri, kamu ihaleleri, yolsuzluk iddiaları ve devlet kurumlarının hesap verebilirliği üzerine ülke çapında bir tartışmaya dönüştü.

Üniversite öğrencileri, hayatını kaybedenler için düzenledikleri anma etkinliklerini protestolara dönüştürdü. Başlangıçta talepleri, istasyonun yenilenmesi ve sorumluların yargı önüne çıkarılmasıydı.

Gösteriler zamanla üniversite işgallerine, ders boykotlarına, yol kapatma eylemlerine ve kitlesel yürüyüşlere yayıldı. Öğrenciler, Belgrad, Novi Sad, Niş, Kragujevac ve Novi Pazar gibi kentlerden ülkenin farklı bölgelerine yürüyerek yerel halkla doğrudan temas kurdu.

"HER KÖYE BİR ÖĞRENCİ" ÇALIŞMASI

Hareketin dikkat çeken kampanyalarından biri de "Her köye bir öğrenci" anlamına gelen çalışmalar oldu. Öğrenciler yalnızca büyük şehirlerdeki mitinglere dayanmak yerine küçük yerleşim yerlerine giderek taleplerini anlattı.

15 Mart 2025'te Belgrad'da düzenlenen gösteriye, bağımsız kalabalık ölçümlerine göre 275 bin ila 325 bin kişi katıldı. Hareket, 5 Mayıs 2025'te erken genel seçim talebini resmen gündeme getirerek sokak protestolarından seçim siyasetine yöneldi.

LİDERİ OLMAYAN HAREKET: KİM BU SIRP GENÇLER

Öğrenci Listesi'ni Sırbistan'daki geleneksel siyasi partilerden ayıran en önemli özellik, tek bir genel başkana dayanmaması.

Hareket, üniversitelerde oluşturulan ve Sırpçada "plenum" olarak adlandırılan öğrenci genel kurulları üzerinden örgütlendi. Öğrencilerin katıldığı bu toplantılarda eylemler, siyasi talepler ve hareketin izleyeceği yol tartışıldı.

Zaman içinde öğrenci protestolarına akademisyenler, doktorlar, sanatçılar, hukukçular, işçiler ve farklı mesleklerden vatandaşlar katıldı. Böylece başlangıçta üniversitelerle sınırlı olan hareket, toplumsal desteği daha geniş bir siyasi girişime dönüştürebildi.

Öğrenciler, 14 Eylül'dE 250 milletvekili adayından oluşan seçim listesini açıkladı. Liste, herhangi bir siyasi partinin yönetim kurulu tarafından değil, öğrenci genel kurullarında yürütülen aday belirleme süreciyle oluşturuldu.

Aday seçiminde geçmişte üst düzey siyasi görev üstlenmemiş kişilere öncelik verildi. Üniversite öğretim üyeleri, doktorlar, sanatçılar, sporcular ve sivil toplum temsilcileri listeye dahil edildi.

Hareketin açıklamasına göre amaç, yeni bir lider etrafında kişilik kültü oluşturmak değil, devlet kurumlarında çalışabilecek isimleri parlamentoya taşımaktı.

Öğrenci Listesi, geleneksel bir parti yerine seçim mevzuatındaki vatandaş grubu modeliyle yarışa katıldı. 15 Eylül'de Sırbistan Cumhuriyet Seçim Komisyonu tarafından tescil edilen liste için 69 bin 99 noter onaylı destek imzası toplandı. Yasal olarak gereken imza sayısı ise 10 bindi.

HAREKETİN ÖNE ÇIKAN İSİMLERİ KİMLER

Hareketin tek bir resmi lideri bulunmamasına karşın seçim kampanyasında ve siyasi programın kamuoyuna anlatılmasında etkili olan isimler öne çıktı.

Ilija Srdanovic – Listenin ilk sıra adayı

Novi Sadlı kardiyolog ve akademisyen Ilija Srdanovic, Öğrenci Listesi'nin ilk sırasında yer aldı. Hareketin seçim kampanyasındaki en görünür isimlerinden biri oldu. Ancak kendisini hareketin tek lideri olarak tanımlamadı.

20 Ekim'deki televizyon söyleşisinde, başbakanlık dahil hükümetteki bütün görevler için birden fazla uygun adayları bulunduğunu söyledi. Seçim gecesinde de zafer konuşması yaptı.

Ilija Srdanovic

Radomir Saicic – Zafer konuşmasını yapan akademisyen

Belgrad Üniversitesi'nden akademisyen Radomir Saicic, Öğrenci Listesi'nin milletvekili adayları arasında bulunuyor. Seçim gecesi hareket adına yaptığı konuşmada, halkın sesinin duyulduğunu belirterek zaferi kutladı ve ertesi günden itibaren geleceği inşa etmeye başlayacaklarını söyledi.

Radomir Saicic

Dejan Soskic – Eski Merkez Bankası başkanı

Sırbistan Merkez Bankasının eski başkanı ve Belgrad Üniversitesi İktisat Fakültesi profesörü. Öğrenci Listesi'nin ekonomi alanındaki öne çıkan isimlerinden biri. Novi Pazar'da düzenlenen seçim mitinginde de halka seslendi.

Jovo Bakic – Sosyolog ve akademisyen

Belgrad Üniversitesi Felsefe Fakültesi profesörü. Seçim listesindeki akademisyenlerden biri olan Bakić, siyasi gücün tek merkezde toplanmasının ve partilerin devlet kurumları üzerindeki etkisinin kurumsal güveni aşındırdığını savunuyor.

Mirza Ramusovic – Novi Pazarlı hukukçu

Öğrenci Listesi'nin Novi Pazarlı milletvekili adayı. Özellikle bağımsız yargı, hukukun üstünlüğü ve devlet kurumlarının siyasi baskıdan uzaklaştırılması konularında konuşmalarıyla öne çıktı. Devlete bağlılığın iktidardaki kişilere değil, Anayasa'ya ve yasalara bağlılık anlamına gelmesi gerektiğini savundu.

Öğrenci Listesi'nde bu isimlerin yanı sıra basketbol dünyasından Dejan Bodiroga, atlet Mihail Dudaš, müzisyen Feđa Dimović, tiyatro sanatçısı Tihomir Stanić ve akademisyen Oliver Tošković de yer aldı. Böylece aday listesi yalnızca öğrenci aktivistlerinden değil, farklı meslek gruplarından oluştu.

Yukarıdaki fotoğraf 30 Kasım 2025 tarihine ait. Sırbistan'ın Novi Pazar kentindeki Devlet Üniversitesi'nde öğrenciler genel kurulda oy kullanıyor. Öğrencilerin bir yıl süren ve derslerin yapılmasını engelleyen Novi Pazar Üniversitesi ablukası, üniversite rektörünün değiştirilmesi ve okuldan atılan 200 öğrencinin geri dönmesinin ardından sona erdi. Protestoları, Sırbistan'daki diğer birçok üniversitedeki protestolardan daha uzun sürdü ve yetkililer doğal gazı kestikten sonra bile öğrenciler binaları işgal etmeye devam etti.

The Straits Times, konuyla ilgili "Sırbistan'daki Müslüman öğrenciler için protesto, aidiyet duygusu getiriyor" dedi.

ÖĞRENCİLER NE İSTİYOR: 11 MADDELİK PROGRAMLARI

Öğrenci Listesi, 15 Eylül'de "Öğrenci Planı" adını verdiği 11 maddelik siyasi programını kamuoyuna açıkladı.

Program üç ana bölümden oluşuyor: "Sırbistan mı Mafya mı", "Güç Bilgidedir" ve "Sırbistan Bizimle Büyüyor".

Hareketin hedefi, kendi ifadeleriyle yolsuzluğu durdurmak, hukuka aykırı elde edilen kamu kaynaklarını geri almak, devlet kurumlarını siyasi etkiden kurtarmak ve bütçe kaynaklarını eğitim, sağlık ve ekonomik kalkınmaya yönlendirmek.

1. Yargı bağımsızlığı ve özel savcılık polisi

Siyasi müdahalelerden bağımsız şekilde yolsuzluğu araştırabilecek özel bir savcılık polisi kurulması, hâkim ve savcılar üzerindeki siyasi baskının kaldırılması ve polis teşkilatının denetlenmesi hedefleniyor.

2. Siyasetçilerin mal varlıklarının incelenmesi

Kamu görevlilerinin mal varlıklarının kaynaklarının araştırılması, hukuka aykırı elde edilen servetlere el konulması ve görevini kötüye kullanan kamu yöneticilerinin hesap vermesi amaçlanıyor.

3. Gizli kamu sözleşmelerinin açıklanması

Devletin yaptığı ihalelerin ve sözleşmelerin kamuoyuna açılması, maliyeti şişirilen altyapı projelerinin incelenmesi ve Devlet Denetim Kurumunun güçlendirilmesi planlanıyor.

4. Medyanın siyasi denetimden çıkarılması

Kamu yayıncısı RTS'nin siyasi etkiden kurtarılması, elektronik medya düzenleyicisi REM'in bağımsızlaştırılması, ulusal yayın frekanslarının yeniden değerlendirilmesi ve medya kuruluşlarının hukuka uygunluğunun denetlenmesi isteniyor.

5. Kamu sektöründeki parti kadrolaşmasına son verilmesi

Kamu kurumlarında işe alımların liyakate dayalı yapılması, kamu şirketlerine parti bağlantısı yerine uzmanlık esasına göre yönetici atanması hedefleniyor.

6. Bütün öğrencilere ücretsiz ders kitabı

İlk ve ortaöğretimde ücretsiz ders kitapları sağlanması, eğitim programlarının modernleştirilmesi ve öğrencilerin okul dışı faaliyetlere daha kolay katılabilmesi öngörülüyor.

7. Yerli üretici ve girişimcilere destek

Üniversiteler ile üretim sektörünün iş birliği yapması, teknoloji girişimlerinin, yerli işletmelerin ve çiftçilerin desteklenmesi amaçlanıyor.

8. Güvencesiz çalışmaya sınırlama

Belirli süreli iş sözleşmelerinin azami süresinin 24 aydan 12 aya indirilmesi ve iş güvencesinin artırılması planlanıyor.

9. Gıda piyasasındaki tekellerle mücadele

İthalat ve dağıtım piyasasındaki ayrıcalıklı yapıların sınırlandırılması, tarım toprakları ile su kaynaklarının korunması hedefleniyor.

10. Gençlere uygun fiyatlı konut

Genç ailelere, öğretmenlere ve sağlık çalışanlarına uygun kira ve satın alma koşulları sağlanması, vergi avantajları verilmesi öngörülüyor.

11. Ucuz ilaç ve kırsalda sağlık hizmeti

İlaç fiyatlarının düşürülmesi, köylerdeki sağlık kuruluşlarının yenilenmesi ve kırsal bölgelerde daha fazla doktor ile sağlık personelinin görevlendirilmesi hedefleniyor.

Öğrenciler Sara Hamzagic ve Sara Hamidovic, 19 Aralık 2025'te Sırbistan'ın Novi Pazar kentindeki Novi Pazar Devlet Üniversitesi'nde konuklar için hazırlık yapıyor.

RUSYA, AVRUPA BİRLİĞİ VE KOSOVA: DIŞ POLİTİKADA NE DÜŞÜNÜYORLAR

Öğrenci Listesi'nin iç politikadaki talepleri ayrıntılı olmasına karşın dış politika yaklaşımı aynı ölçüde belirgin değil.

Polonya merkezli Doğu Araştırmaları Merkezinin (OSW) 21 Ekim'de yayımladığı kapsamlı analiz, hareketin Avrupa Birliği üyeliği konusunda ortak ve kesin bir pozisyon ortaya koymadığına dikkat çekti.

Listede Avrupa Birliği ile bütünleşmeyi savunan isimler bulunurken Rusya ile yakın ilişkileri tercih edenler de mevcut. Bununla birlikte analiz, Rusya'ya yakın çizgideki adayların azınlıkta kaldığını belirtiyor.

Öğrenci Listesi, iktidara gelmesi durumunda Rusya'ya yaptırım uygulamayacağını açıkladı. Kosova konusunda ise Sırbistan Anayasası'nı esas alıyor. Söz konusu Anayasa, Kosova'yı ülkenin bir parçası olarak kabul ediyor.

Dolayısıyla hareketi bütünüyle Avrupa Birliği yanlısı veya Rusya karşıtı bir siyasi oluşum olarak tanımlamak doğru değil. Önceliği, dış politika eksenini değiştirmekten çok ülke içindeki siyasi ve kurumsal yapıyı yeniden düzenlemek.

Novi Pazar'dan öğrenci Kenan Skrijelj, Novi Pazar'dan Novi Sad'a 400 kilometreden fazla yürüyüş yaptıktan sonra Novi Sad Üniversitesi'nde okul arkadaşları tarafından yapılan ve üzerinde "Teşekkürler ve hoş geldiniz" yazan bir pastaya bakıyor, 31 Ekim 2025.

MUHALEFET PARTİLERİ NEDEN ÖĞRENCİLERİN ARKASINDA TOPLANDI

Sırbistan'da geleneksel muhalefet partileri, uzun yıllardır Vucic'in liderliğindeki iktidar karşısında ortak ve kalıcı bir siyasi güç oluşturmakta zorlandı.

2023 genel seçimlerinde "Şiddete Karşı Sırbistan" ittifakı yaklaşık yüzde 24 oy alarak 65 milletvekilliği kazanmasına rağmen daha sonra farklı parlamento gruplarına ayrıldı.

Öğrenci hareketi ise mevcut muhalefet partileriyle doğrudan seçim ittifakına girmeyi reddetti. Siyasi bağımsızlığını korumayı tercih eden hareket, eski muhalefet aktörlerinin de ülkenin siyasi sorunlarında sorumluluğu bulunduğunu savundu.

Buna rağmen sol, liberal, çevreci ve milliyetçi çevrelerden birçok muhalefet grubu Öğrenci Listesi'ne destek verdi.

Öğrencilerin bu tutumu, geleneksel muhalefet partilerinin geri plana çekildiği, farklı siyasi görüşlerden seçmenlerin ortak bir listede buluştuğu bir seçim tablosu ortaya çıkardı.

ÖĞRENCİLERİN BAŞBAKAN ADAYI KİM OLACAK

Seçim zaferinin ardından Sırbistan'da yanıt aranan sorulardan biri yeni hükümetin başına kimin geçeceği.

Öğrenci Listesi, seçim öncesinde tek bir başbakan adayı ilan etmedi. Listenin birinci sıra adayı Ilija Srdanovic de kendisinin başbakan adayı olup olmadığı yönündeki soruya, hükümetteki her görev için birden fazla adayları bulunduğunu belirterek yanıt verdi.

Hareketin öngördüğü yönetim modelinde, farklı uzmanlık alanlarından isimlerin yer aldığı bir hükümet oluşturulması beklentisi öne çıkıyor. Ancak yeni kabinenin nasıl şekilleneceği ve öğrenci genel kurullarının hükümet üzerindeki etkisinin ne olacağı henüz açıklığa kavuşmadı.

Öğrenci Listesi'nin milletvekili adaylarından Oliver Toskovic, 8 Ekim'deki açıklamasında olası hükümet ortaklarının yolsuzlukla mücadele, kurumların güçlendirilmesi, kamu şirketlerinin siyasi etkiden çıkarılması ve şeffaflık ilkelerini kabul etmesi gerektiğini söyledi.

ÖNCE MACARİSTAN ŞİMDİ SIRBİSTAN

Sırbistan'daki seçim sonucunun dikkat çeken bir başka yönü de Macaristan'da yaşanan iktidar değişikliğinin ardından gelmesi.

Macaristan'da Nisan 2026'da yapılan seçimlerde Peter Magyar'ın liderliğindeki Tisza Partisi, Viktor Orbán'ın 16 yıllık başbakanlık dönemini sona erdirdi. Altı ay sonra Sırbistan'da yapılan seçimlerde ise Vucic'in liderliğindeki siyasi blok, yaklaşık iki yıllık protestoların ardından Öğrenci Listesi karşısında yenildi.

İki ülkedeki seçimlerin ortak gündemleri arasında uzun süreli iktidarlar, yolsuzluk tartışmaları, devlet kurumlarının işleyişi ve muhalefetin yeni bir siyasi seçenek arayışı bulunuyor.

Sırbistan açısından ayrıca önemli bir dış politika boyutu var. Orban yönetimi, Vucic'in Avrupa'daki yakın siyasi ortaklarından biriydi.

Orban'ı deviren Magyar

SANDIKTAN SONRA ÖĞRENCİLERİ NE BEKLİYOR

Sırbistan'da öğrenci hareketi, 2024'te Novi Sad'daki facianın sorumlularının hesap vermesi talebiyle sokağa çıktı. Üniversite boykotlarıyla başlayan süreç, kitlesel yürüyüşler, ülke çapında örgütlenme, seçim kampanyası ve nihayet 25 Ekim'deki sandık zaferiyle sonuçlandı.

Ancak hareket için yeni bir dönem başlıyor.

Öğrenci Listesi'nin önündeki ilk siyasi görev, kesin seçim sonuçlarının ardından hükümetin oluşturulması. Ardından 11 maddelik programın uygulanması, devlet kurumlarının yeniden düzenlenmesi, yolsuzluk iddialarının yargı yoluyla soruşturulması ve ekonomi politikalarının hayata geçirilmesi gündeme gelecek.

Dahası, merkeziyetsiz bir öğrenci hareketinin parlamentoda ve yürütmede nasıl karar alacağı da yakından izlenecek.