Cüneyt Şaşmaz
Bu TBMM "YENİ ANAYASA" Yapabilir mi?!
Yorum şu:
Kısa cevap: Bu Meclis Anayasa’yı değiştirebilir.
“Sıfırdan yeni anayasa” yapıp yapamayacağı ise hukuken tartışmalıdır.
Paylaşılan tweet’teki iddia (Sabih Kanadoğlu çizgisi) anayasa hukukunda bilinen bir görüştür.
Ama tek görüş değildir.
Pratikte Türkiye’de “yeni anayasa” denilen işler çoğu zaman 175. madde usulüyle yapılmıştır.
Yukarıdaki tivit ne diyor?!
Paylaşımdaki temel iddialar şunlar:
• Bu Meclis halktan sadece 5 yıllık yasama yetkisi aldı, devleti yeniden kurma yetkisi almadı.
• Milletvekilleri mevcut Anayasa’ya sadakat yemini etti (Anayasa md. 81).
• Bu yüzden “yeni anayasa” hukuken geçersiz olur.
• Gerçek yol: Önce halka “yeni anayasa istiyor musunuz?” diye sorulsun.
• Milletvekilleri mevcut Anayasa’ya sadakat yemini etti (Anayasa md. 81).
• Bu yüzden “yeni anayasa” hukuken geçersiz olur.
• Gerçek yol: Önce halka “yeni anayasa istiyor musunuz?” diye sorulsun.
Sonra barajsız kurucu meclis seçilsin, sonra ikinci referandum yapılsın.
Bu, “asli kurucu iktidar/tali kurucu iktidar” ayrımına dayanır.
Tali iktidar (mevcut Meclis) Anayasa’nın kendisine verdiği yetkiyle değişiklik yapar.
Anayasa’yı toptan ortadan kaldırıp yenisini yapmak ise asli kurucu iktidarın işidir, denir.
Kanadoğlu yıllardır bunu savunur.
Kemal Gözler gibi bazı anayasa hukukçuları da benzer çizgidedir.
Karşı görüş de güçlüdür:
Halkın seçtiği Meclis, halkı temsil eder; kapsamlı bir revizyon da 175. maddedeki usulle yapılabilir.
Aksi halde demokratik meşruiyet daralır.
Ergun Özbudun bu tarafta yer alır.
1924 Anayasası ve bazı yabancı örnekler de bu tartışmada kullanılır.
Soru şu:
Anayasa ne diyor?!
1982 Anayasası’nın 175. maddesi Anayasa’nın değiştirilmesini düzenler:
• Teklif: En az 200 milletvekili
• Kabul: Gizli oyla en az 360 (üye tamsayısı 600 üzerinden)
• 360–399 oy: Referandum zorunlu
• 400 ve üzeri: Referandum zorunlu değil (Cumhurbaşkanı yine referanduma götürebilir)
• Teklif: En az 200 milletvekili
• Kabul: Gizli oyla en az 360 (üye tamsayısı 600 üzerinden)
• 360–399 oy: Referandum zorunlu
• 400 ve üzeri: Referandum zorunlu değil (Cumhurbaşkanı yine referanduma götürebilir)
Anayasa “yeni anayasa yapılamaz” diye açık bir yasak koymaz.
Değiştirilemez hükümler (md. 1-3 ve bunları değiştirme yasağı md. 4) ayrı bir sınırdır.
2017’de hükümet sistemi baştan aşağı değişti; bu da 175. maddeyle yapıldı.
Yani pratikte “yeni anayasa” ile “kapsamlı değişiklik” arasındaki çizgi siyasette sık bulanıklaşır.
Mehmet Uçum’un (Cumhurbaşkanı başdanışmanı) son açıklaması da burayı ayırıyor:
Sınırlı madde değişikliği 400 oyla referandumsuz geçebilir; yeni anayasa ise 400 oy alsa bile halkoyuna sunulmalıdır.
Yani iktidar çevresinde bile “referandumsuz toptan yenileme” fikrine itiraz var.
Bu bağlamda cevap'ını arayan bir diğer soru şu:
Bu Meclis sayısal olarak yetişir mi?!
Güncel tablo (TBMM resmi dağılım, toplam fiili üye 592; nitelikli çoğunluk hesabı yine 600 üzerinden yapılır):
• AK Parti: 280
• Yeni Parti: 91
• DEM Parti: 56
• MHP: 46
• CHP: 44
• İYİ Parti: 27
• Yeni Yol: 20
• Diğerleri + Bağımsızlar
• AK Parti: 280
• Yeni Parti: 91
• DEM Parti: 56
• MHP: 46
• CHP: 44
• İYİ Parti: 27
• Yeni Yol: 20
• Diğerleri + Bağımsızlar
AKP + MHP ≈ 326.
360 için ek destek şart.
DEM ile 360 rahat aşılır.
400 için daha geniş bir uzlaşma gerekir.
Ağustos 2026’da “Terörsüz Türkiye” çerçevesindeki yasa 467 oyla geçti.
Bu, bazı dosyalarda geniş oy tabanının oluşabildiğini gösteriyor.
TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da “mevcut aritmetik yeni anayasaya müsait” demişti.
Sayı tutarsa değişiklik paketi hukuken Meclis’ten çıkar.
“Bu Meclis’in yetkisi yoktur, işlem hükümsüzdür” diye otomatik bir Anayasa Mahkemesi iptali henüz böyle bir metin olmadığı için de yok.
AYM anayasa değişikliklerinde esas denetimini dar tutar; ağırlık şekil denetimindedir.
Bu kapsamda soru şu:
Bu Meclis Anayasa değiştirebilir mi?!
Elcevap: Evet, 175. maddedeki sayılar ve usul tutarsa.
Bir başka soru:
Sıfırdan, mevcut Anayasa’yı ilga eden “yeni anayasa” yapabilir mi?!
Elcevap: Hukuken tartışmalı.
Bir ekol “yapamaz” der; pratikte ise aynı usulle kapsamlı paket sunulursa yürürlüğe konması mümkündür.
Cevap'ını arayan bir başka soru şu:
Tweet’teki yemin ve “5 yıllık yetki” argümanı bağlayıcı hüküm mü?!
Elcevap: Güçlü bir yorumdur, kesin yargı kararı değildir.
Ezcümle:
Tweet’in “hukuken sıfır noktasındadır, kimse kendi kendine gelin güvey olmasın” cümlesi siyasi bir uyarı olarak okunabilir; katı hukuki bir kilit değildir.
Meclis 360/400 eşiğini bulursa değişiklik yapabilir.
Asıl mesele sayı, içerik, değiştirilemez maddeler ve halkoyunun olup olmayacağıdır.
Cüneyt Şaşmaz
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.