Sırbistan'da 25 Ekim Pazar günü gerçekleştirilen erken genel seçimler, yalnızca ülkenin son 14 yıllık siyasi dengelerini değiştirmekle kalmadı, küresel demokrasi tarihine geçecek bir ilke de sahne oldu.
Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'in Sırp İlerleme Partisi (SNS) liderliğindeki iktidar bloku, geleneksel muhalefet partilerine değil, üniversite öğrencilerinin öncülüğünde kurulan ve hiçbir siyasi geçmişi bulunmayan "Öğrenci Listesi" (Studentska lista) hareketine yenildi.
Resmi olmayan sonuçlara göre oyların yaklaşık yüzde 52'sini alarak 250 sandalyeli Sırbistan Parlamentosu'nda 138 sandalye kazanan hareket, tek başına hükümet kuracak çoğunluğa ulaştı. Yıllardır meclisi kontrol eden iktidar bloku ise yüzde 39 seviyesinde kaldı. Sandığa katılım oranı ise 2023'teki yüzde 58,77 seviyesinden rekor bir artışla yüzde 68,81'e yükseldi.
BİR BETON SUNDURMA ÇÖKTÜ, BİR REJİM YIKILDI: HAREKET NASIL ORTAYA ÇIKTI?
Sırbistan'da dengeleri altüst eden süreç, 1 Kasım 2024'te ülkenin ikinci büyük kenti Novi Sad'daki tren istasyonunun girişindeki beton sundurmanın çökmesiyle başladı. 16 kişinin yaşamını yitirdiği bu olay, kamuoyunda sıradan bir altyapı kazası olarak değil; denetimsizliğin, kamu ihalelerindeki usulsüzlüklerin ve yaygın yolsuzluğun bir simgesi olarak görüldü.
İstasyondaki yenileme projelerini doğrudan destekleyen Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'e yönelik tepkiler, üniversite öğrencilerinin öncülüğünde sokak gösterilerine dönüştü. Kampüslerden sokaklara taşan eylemler; "plenum" adı verilen üniversite meclisleri ve yerel örgütlenmeler vasıtasıyla kısa sürede çiftçileri, oyuncuları, doktorları ve hakimleri de kapsayan ülke çapında dev bir harekete dönüştü.
İktidarın tansiyonu düşürmek için Ocak 2025'te başbakanı istifa ettirmesi ve ardından Mart 2025'te Belgrad tarihinin en büyük eylemlerinin yapılması da sürecin önüne geçemedi. Vucic'in erken seçim kararı alması üzerine öğrenciler, siyasi partileşmeden 250 kişilik bağımsız aday listesini sandığa sundu.
KİM BU SIRP ÖĞRENCİLER VE DERTLERİ NE?
Sırp öğrencilerin temel derdi klasik bir dış politika ya da ideolojik kavga yürütmek değil; devlet kurumlarının siyasallaşmasını engellemek, yolsuzluğu bitirmek, bağımsız yargıyı tesis etmek ve özgür medyayı yeniden kurmaktı.
Hareketin dikkat çekici yönü ise Rusya yanlısı, Batı yanlısı, muhafazakar, liberal ve çevreci kesimleri aynı çatı altında buluşturabilmesi oldu. Ortak paydalarını ideolojik dogmalar değil, şeffaflık ve adalet arayışı oluşturdu.
MECLİSE GİRDİLER AMA ADAYLARIN ARASINDA TEK BİR ÖĞRENCİ BİLE YOK!
Seçim zaferinin arkasındaki en sıra dışı strateji ise öğrencilerin bilinçli tercihi oldu: 250 kişilik milletvekili aday listesinin içinde tek bir öğrenci bile yer almadı.
Seçmenlerin tecrübesiz gençlere oy vermekte çekimser kalacağını öngören öğrenciler, meclis adaylıklarını kendi seçtikleri saygın akademisyenlere, uzmanlara ve sanatçılara emanet etti.
Öne çıkan bazı adaylar şöyle:
- İliya Srdanoviç: Listenin ilk sırasında yer alan Novi Sad Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi ve Kardiyoloji Profesörü.
- Deyan Şoşkiç: 2010-2012 yılları arasında Sırbistan Merkez Bankası Başkanlığı yapan ve başbakanlık için adı geçen ekonomi profesörü.
- Dejan Bodiroga: Dünya ve Avrupa şampiyonlukları bulunan eski ünlü basketbolcu ve EuroLeague Başkanı.
- Zlatko Kokanoviç: Rio Tinto'nun lityum madenciliği projesine karşı çıkan çevreci çiftçi lideri.
- Tihomir Staniç: Ünlü tiyatro ve sinema oyuncusu.
- Jovo Bakiç: Tanınmış sosyolog ve akademisyen.
PROGRAMLARINDA NE VAR?
Öğrenciler ülkeyi doğrudan yönetmeyecek ancak kendi hazırladıkları 11 maddelik eylem programının takipçisi olacak.
Eylül 2026'da yayımlanan bu programın temel maddeleri şunlar:
- Yolsuzluğa karışanları yakalayacak özel bir polis birimi kurmak,
- Eylemcilere müdahalede kural ihlali yapan ve organize suçla bağlantılı polis yetkililerini görevden uzaklaştırmak,
- Taraflı medya yapısını sonlandırarak kamu yayıncısını siyasi denetimden kurtarmak,
- Kamu işletmelerinin başına partiye sadık isimlerin atanmasına son vermek,
- Lityum ve bor madenciliğine kalıcı yasak getirmek,
- Ücretsiz ders kitapları ve uygun fiyatlı konut imkanları sağlamak.
DIŞ POLİTİKA VE KOSOVA TUTUMU
Öğrenci Listesi, dış politikada dengeli bir hat izliyor. AB entegrasyonuna sıcak bakan seçmen çoğunluğuna rağmen hareket, Rusya'ya yönelik yaptırımlara karşı çıkıyor ve Kosova'nın bağımsızlığını reddeden Sırbistan Anayasası'na bağlı kalacağını beyan ediyor.
Seçim sonuçlarının ardından Belgrad'daki Parlamentosu karşısında yer alan ve iktidar yanlılarının kurduğu "Caciland" çadır kampı "Vucic gidiyor" sloganlarıyla dağıtılırken, öğrenciler sosyal medyada tek bir cümle paylaştı:
"Sırbistan özgür."