Prof. Dr. Nevzat ARTIK
Gıda Güvenliği Uzmanı
Ankara Üniversitesi Müh. Fak. Gıda Güvenliği Enstitüsü Kurucu Müdürü/ANKARA
Dünya Süt Günü, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından sütün küresel bir gıda olarak önemini vurgulamak amacıyla oluşturulmuş uluslararası bir gündür. 2001 yılına kadar 21 Mayıs’ta kutlanan dünya süt günü 2018 yılında FAO ve Uluslararası Sütçülük Federasyonun aldığı ortak kararla 1 Haziran'da kutlanmaktadır. Bu toplantıda ülkemizi Prof. Dr. Muhittin ÖZDER ve IDF Ulusal Komite Sekreteri Prof. Dr. Nevzat ARTIK temsil etmişler ve Şekil1 ve Şekil 2 de de görüldüğü gibi 1 Haziran Dünya Süt günü kutlaması kararında ülkemiz yetkili olmuştur.
Şekil 1: Dünya Süt gününün 1 haziranda kutlanması kararı toplantısı
Şekil 2: Dünya Süt gününün 1 haziranda kutlanması kararı toplantısı(süt bıyığı seromonisi)
Dünya Süt gününde, süte dikkat çekmek ve süt ürünlerinin sağlıklı beslenmedeki, sorumlu gıda üretimindeki ve geçim kaynaklarını ve toplulukları desteklemedeki rolü konusunda farkındalık yaratmak için bir fırsat sunulmaktadır. FAO verilerine göre bir milyardan fazla insanın geçim kaynağının süt ürünleri sektörü tarafından desteklendiğini ve dünya genelinde altı milyardan fazla insan tarafından süt ürünlerinin tüketildiğini göstermektedir. Birçok ülkenin bunu aynı günde yapmayı seçmesi, bireysel ulusal kutlamalara ek önem kazandırmakta ve sütün küresel bir gıda olduğunu ve sağlık açısından önemini göstermektedir.
Dünya Süt Günü Nedir?
Küresel Beslenme, Sağlık ve Ekonomik Direnci Desteklemek Dünya Süt Günü sadece bir kutlama değil, milyarlarca insanı besleyen hayati ve erişilebilir bir gıda kaynağı olarak sütü ve süt ürünlerini vurgulayan önemli bir harekettir. Süt, kemik sağlığını, büyümeyi ve bağışıklık fonksiyonunu destekleyen temel besin maddeleri sağlar ve bu da onu hem çocuklar hem de yetişkinler için hayati öneme sahip kılar. Her yıl 1 Haziran'da kutlanan Dünya Süt Günü, ülkeleri, kuruluşları ve toplulukları bir araya getirerek süt sektörünün sürdürülebilir tarım, ekonomik kalkınma ve küresel sağlık üzerindeki etkisini tanımayı ve güçlendirmeyi amaçlar. Süt ve Beslenme Sütün olağanüstü besleyici gücü hakkında daha fazla bilgi edinmek: Süt gıda matrisi, insan sağlığını desteklemek için etkileşimde bulunan besin maddeleri ve diğer biyoaktif bileşenler için benzersiz bir protein kaynağıdır. Süt ürünleri matrisi, insan sağlığını desteklemek üzere etkileşime giren besin maddeleri ve diğer biyoaktif bileşenler için eşsiz bir gıda maddesidir
FAO ve ULUSLARARASI SÜTÇÜLÜK FEDERASYONU (IDF) TEMEL İLKELERİ
Beslenme ve Sağlık 2050 yılına kadar dünya nüfusunun on milyara ulaşması bekleniyor. Artan dünya nüfusuna güvenli, sürdürülebilir ve besleyici gıda sağlamak gelecek için büyük bir zorluktur ve süt ürünleri çözümün bir parçasıdır. Dünya genelinde milyarlarca insan günlük beslenme için süt ürünlerine güveniyor. Süt ürünleri, önemli miktarda enerji, protein ve kalsiyum, magnezyum, selenyum, riboflavin ve B5 ve B12 vitaminleri de dahil olmak üzere mikro besin maddeleri sağlayan besin açısından zengin gıdalardır. 2015 yılından bu yana dünya genelinde açlık artış gösteriyor ve tahminen 821 milyon insan açlık çekiyor. Aynı zamanda, obezite ve aşırı kilolu insan sayısı dünyanın tüm bölgelerinde artmaya devam ediyor.
Süt ürünlerinin beslenmeye katkısını vurgulamak Dünya Süt Gününün temel amacıdır
Uluslararası Sütçülük Federasyonu (IDF) ve FAO özellikle beslenme yetersizliği çeken savunmasız nüfuslar için uygun hayvansal protein tüketimi de dahil olmak üzere, iyi sağlığı destekleyen dengeli ve bütünsel beslenmeyi teşvik etme hedeflerine ulaşmasında küresel süt ürünleri tüketimini ve süt sektörünü desteklemektedir.
•Beslenmeyle ilgili önemli konularda küresel sektörü temsil ederek, temel gerçeklerin politika yapıcılar ve kanaat önderleri tarafından duyulmasını sağlamaktadır. Çalışmaların büyük bir kısmı, yetersiz beslenmeyle mücadele ve gıda güvenliği oluşturmada süt ürünleri sektörünün sahip olduğu muazzam potansiyeli keşfetmeye, süt ürünlerinin besin değerini ve sağlıklı ve sürdürülebilir beslenmedeki rolünü daha iyi anlamaya ve süt ürünlerinin beslenme ve sağlık üzerindeki etkisini belirleyen bilimi daha iyi anlamaya odaklanmaktadır.
• Süt ürünlerinin sadece bireysel gıda maddeleri değil, bir bütün olarak sağlık üzerindeki etkisinin önemli kanaat önderleri ve politika yapıcılar tarafından anlaşılmasını sağlamaya büyük önem vermektedir. bu önemli bilgilerin farkındalığını artırmak ve süt ürünlerinin sürdürülebilir beslenmedeki temel rolünü güçlendirmek için üyelerle çalışmaya devam edecektir.
• Önceliklerden biri, beslenmenin, gıda sistemlerini yeniden şekillendirme amacıyla beslenme konusunda yetkili BM kuruluşları (FAO, WHO, IFAD, UNICEF ve WFP) tarafından hazırlanan ve uygulanan tüm politika, kılavuz ve standartların merkezinde yer almasını sağlamaktır. IDF'nin odak noktası, BM kuruluşları tarafından ortaya konan politikalarda tutarlılığı sağlamak ve Codex gibi standart belirleme organlarının çalışmalarıyla uyum sağlamak, süt ürünlerinin sağlıklı bir beslenmedeki rolünü korumak ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşılmasına yardımcı olmaktır.
Dünya nüfusu artmaya devam ettikçe, bireylerin sağlığını ve sürdürülebilirlik kaygılarını ele alacak şekilde gıda açısından zengin gıdalar sağlamak daha da kritik hale gelecektir. Süt ürünleri bu açıdan çok önemlidir
SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ İLE İLGİLİ ÖNEMLİ NOKTALAR:
• Dünya genelinde 3 milyar insan yetersiz beslenmeden etkileniyor ve bu durum iklim değişikliğiyle daha da kötüleşiyor.
• Süt ürünlerinin bulunabilirliğinin küresel yetersiz beslenmeyle mücadelede önemli bir çözüm olduğunu gösteriyor.
• Beslenmeye yapılan yatırım hem sağlık hem de iklim krizlerine çözüm getiriyor.
Dünyada Hassas Bölgelerde Süt Ürünlerinin Önemi
FAO, süt ürünlerini yüksek kaliteli protein ve B12, riboflavin, kalsiyum ve iyot gibi temel vitamin ve minerallerin önemli bir kaynağı olarak kabul etmekte ve özellikle süt ürünlerinin genellikle en uygun fiyatlı ve erişilebilir hayvansal kaynaklı gıda olduğu düşük ve orta gelirli ülkelerde yetersiz beslenmeyle mücadelede hayati bir rol oynadığını belirtmektedir.
2050 yılına kadar 109 milyon çocukta büyüme geriliği vakası yaşayabileceği ve bunun çözümü için süt ve süt ürünlerinin çok önemli olduğu belirtilmiştir.
Düşük ve orta gelirli ülkelerdeki okul öncesi çocuklar ve genç yetişkinlerden elde edilen verileri aktararak, diğer şeylerin yanı sıra, süt ürünleri fiyat sübvansiyonlarının ve daha yüksek süt tüketiminin bu savunmasız nüfuslarda mikro besin eksikliklerini azalttığını ve bunun da yaşam boyu sürebilecek sonuçlara yol açabilen çocukluk çağı büyüme geriliği ve zayıflama riskini azalttığını belirtiyorlar.
Süt Ürünlerini Küresel Beslenmenin Kaynağı Olarak Tanımak İlk olarak, dünyayı besleyelim Daha sürdürülebilir bir gıda sistemi oluşturmak için sektörler arası birlikte çalışırken, FAO, öncelikli odak noktasının dünya nüfusunu beslemek olması gerektiğini vurguluyor. Bu, yalnızca besleyici gıdaların bulunabilirliğini artırmakla kalmayıp, özellikle daha savunmasız topluluklar için herkese eşit erişim sağlamayı da içerir
Süt Besin Değerleri
Sütteki Kalsiyum, Protein ve Kalori Süt protein, kalsiyum, B2 vitamini, B12 vitamini, fosfor, iyot ve potasyum içerir.
İşte sütteki besin maddelerinin vücudunuza faydaları:
- Kalsiyum gibi, büyürken kemiklerinizin gelişmesine ve yaşam boyu korunmasına yardımcı olan ve protein gibi, normal kas fonksiyonunuzu korumanıza yardımcı olan gıdalar doğal süt ürünleridir.
- Süt içmek veya yoğurt yemek, günlük olarak süt besinlerini almanın çok kolay bir yoludur ve süt, dünya çapındaki birçok beslenme kılavuzunda önerilmektedir.
Süt, önemli besin maddelerinin kolay bir kaynağıdır.
Günlük önerilen alım miktarı, Dünya beslenme kılavuzlarına dayanmaktadır.
Sütün besin değerlerine ve sütteki bireysel besin maddelerinin vücudunuza nasıl fayda sağladığına bir göz atalım.
Sütteki Kaloriler Sütte çok fazla kalori var mı? Ve süt kilo aldırıyor mu? Özellikle ergenlerin, kilo almaktan korktukları veya birkaç kilo vermek istedikleri için süt içmeyi bırakabileceklerini biliyoruz.
Yağsız süt veya az yağlı süt en düşük kaloriye sahipken, tam yağlı süt en yüksek kaloriye sahiptir ve ikisinin arasında yarım yağlı süt bulunur. Bu küresel web sitesinde, kalori seviyesi tercih ettiğiniz sütün yağ miktarına bağlı olduğundan ve süt türleri ve yağ seviyeleri ülkeden ülkeye değiştiğinden, size ayrıntılı olarak rehberlik edemeyeceğiz. Sütünüzde kaç kalori olduğunu öğrenmenin en kolay yolu, ambalaj üzerindeki ürün etiketine bakıp kcal değerini kontrol etmektir. Ancak bu genel bakış, hangi sütün en fazla yağ içerdiğini ve farklı süt türlerinde 100 ml başına kaç kalori olduğunu anlamanıza yardımcı olabilir: Sütteki kalori miktarı, yağ içeriğine bağlı olarak değişir. Birçok ulusal beslenme kılavuzu, günlük beslenmenizde az yağlı süt tercih etmenizi önerir. Sağlıklı ve dengeli bir beslenmede, yemeklerinize, lattenize veya çayınıza daha kremamsı bir tat ve doku katmak için az miktarda tam yağlı süte yer vardır. Kalsiyum, protein, B2 vitamini ve B12 vitamini, iyot, fosfor ve potasyum miktarı yağsız süt, yarım yağlı süt ve tam yağlı sütte aynıdır. Çok fazla süt içmenin zararlı olup olmadığı hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirsiniz. Etikette ayrıca, sütün kalori ve besin değerleri arasındaki ilişkiyi kontrol edebilir ve sonucu diyetinizdeki diğer yiyeceklerle karşılaştırabilirsiniz. Sütün beklediğinizden daha az yağlı ve daha besleyici olduğunu görebilirsiniz. Örneğin, süt kalsiyum kaynağıdır ve kalsiyum, yaşam boyunca kemiklerin ve dişlerin normal büyüme ve gelişmesi için gereklidir. Süt ayrıca protein açısından da zengindir ve protein, egzersiz yaptığınızda normal kas kütlesini korumanıza ve kas kütlesinin büyümesine yardımcı olur. Diyetinizden sütü çıkarırsanız, diğer besin kaynaklarından önerilen günlük kalsiyum ve protein alımını karşılayıp karşılamadığınızı gözden geçirmelisiniz. Süt ve sizin için iyi olup olmadığı hakkında daha fazla bilgiyi burada okuyabilirsiniz. Sütteki protein kaslarınız için iyi midir? Protein, kaslarınızın ana yapı taşıdır ve süt, normal kas fonksiyonuna katkıda bulunan protein ve potasyum kaynağıdır. Çiğ yumurta dışında, süt doğada bulabileceğiniz tek sıvı proteini sağlar. Sadece bir bardak süt (200 ml, %1,5 yağ), yetişkin bir kişiye günlük gerekli protein alımının %14'ünü karşılayacak kadar süt proteini sağlar.
Vücudunuzun %15-20'si proteindir; bu da 70 kg ağırlığındaki bir kişi için 12 kg'a denk gelir. Yeterli miktarda protein almak, kas kütlenizi korumanıza ve egzersiz yaptığınızda kas kütlenizi artırmanıza yardımcı olur. Yetişkinlerde protein, yaşam boyu normal kemiklerin korunmasına da yardımcı olur. Protein ayrıca çocuklar için de gereklidir çünkü çocukların kemiklerinin normal büyümesi ve gelişmesi için proteine ihtiyaç duyulur.
Sütte iki ana protein türü vardır: kazein ve peynir altı suyu proteini. Süt, yoğurt ve süzme peynir süt proteini açısından zengindir. Sert veya yarı sert sarı peynir ve beyaz peynir gibi peynirler de süt proteini açısından zengindir, ancak genellikle yağ oranı da yüksektir. Diğer protein kaynakları arasında et, yumurta, balık, kümes hayvanları, baklagiller (örneğin nohut, fasulye ve mercimek), tofu gibi soya ürünleri ve bazı ekmek ve tahıl türleri bulunur. Bu gıda kategorilerinin çoğunu kapsayan sağlıklı ve dengeli bir beslenme düzenine sahipseniz, protein ihtiyacınızı hem bitkisel hem de hayvansal kaynaklardan karşılayabilirsiniz. Sütteki kalsiyum kemikleriniz için iyi midir? Sağlıklı kemikleri korumak için gerçekten süte ihtiyacınız var mı? Sütteki kalsiyum dişleriniz için iyi midir? Sütteki kalsiyum seviyesinin yüksek olduğu ve kalsiyumun yaşam boyu normal kemik ve dişlerinizi korumanıza yardımcı olduğu bir gerçektir. Kalsiyum ayrıca çocuklar için de iyidir, çünkü kalsiyum çocukların kemiklerinin büyümesine ve gelişmesine yardımcı olur. Kemiklerimiz esas olarak kalsiyumdan oluşur ve yaşam boyunca sürekli olarak yeniden inşa edilir.
Süt, yoğurt veya sert sarı peynirlerden kalsiyum almak, her gün kalsiyum ihtiyacınızı karşılamanın kolay bir yoludur. Sadece bir bardak süt veya bir kâse yoğurt (200 ml), bir yetişkinin günlük ihtiyaç duyduğu toplam kalsiyum miktarının %31'ini sağlar.Yetişkinler mutlaka süt ve süt ürünü tüketmelidir.
Sütteki Vitaminler ve Diğer Besin Maddeleri
Sütteki B2 Vitamini
Riboflavin olarak da adlandırılan B2 vitamini, yorgunluk ve bitkinliğin azalmasına katkıda bulunur. Süt, B2 vitamini içerir ve sadece bir bardak süt (200 ml, %1,5 yağ) günlük B2 vitamini ihtiyacınızın %26'sını karşılar.
Sütteki B12 Vitamini
B12 vitamini, yorgunluk ve bitkinliğin azalmasına katkıda bulunur ve bağışıklık sisteminin normal işlevini korumaya yardımcı olur. Süt, B12 vitamini içerir ve sadece bir bardak süt (200 ml, %1,5 yağ) günlük B12 vitamini ihtiyacınızın %36'sını karşılar.
Sütteki Fosfor
Süt, fosfor, iyot ve potasyum içerir. Fosfor, kemik ve dişlerin korunmasına yardımcı olur ve ayrıca çocuklarda kemiklerin normal büyüme ve gelişimi için gereklidir. Sadece bir bardak süt (200 ml, %1,5 yağ) günlük fosfor ihtiyacınızın %28'ini karşılar.
Sütteki İyot
İyot, normal bilişsel fonksiyonlarınızı korumanıza yardımcı olur. Sadece bir bardak süt (200 ml, %1,5 yağ) günlük iyot ihtiyacınızın %16'sını karşılar.
Sütteki Potasyum
Potasyum, normal kan basıncınızı korumanıza yardımcı olur. Sadece bir bardak süt (200 ml, %1,5 yağ) günlük potasyum ihtiyacınızın %16'sını karşılar. Kalsiyum ve proteinin yanı sıra, sütten alabileceğiniz diğer faydalı besinler de vardır.
Sütte şeker var mı?
Sütteki kalori miktarı sadece yağ oranına değil, şeker oranına da bağlıdır. Sade sütte ilave şeker bulunmaz. Sütün doğal olarak 100 gramında 4,7 gram süt şekeri (laktoz) bulunur. Sade yoğurtlarda doğal laktoz miktarı 3,7 gramdır. Laktoz, sade sütte doğal olarak bulunan hafif tatlı tadı sağlar. Süt ürünlerindeki ilave şeker çoğunlukla aromalı yoğurtlarda, yoğurtlu içeceklerde ve aromalı süt bazlı içeceklerde bulunur. Şeker veya karbonhidratlar birçok gıda türünde doğal olarak bulunur, ancak birçoğumuzun sevdiği tatlı tadı vermek için birçok ürüne de eklenir.
Laktozsuz süt, normal sütle aynı besin değerlerine sahip midir?
Sütten laktozun çıkarılması işlemi sırasında besin miktarı biraz azalır. Ancak laktozsuz süt, örneğin kalsiyum ve protein açısından zengin kabul edilir.
Dünya Süt Günü 2026 teması: “Kadın Çiftçileri Kutlamak”
Dünya Süt Günü’nün 2026 teması “Kadın Çiftçileri Kutlamak” olarak belirlendi. Bu tema hem süt sektöründeki kadınların görünürlüğünü artırmayı hem de onların güçlendirilmesine yönelik somut adımları teşvik etmeyi amaçlıyor. İşte bu tema hakkında detaylı bilgiler:
Temanın Önemi ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri
2026 teması, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından ilan edilen “Uluslararası Kadın Çiftçi Yılı” ile uyumlu olarak belirlenmiştir. Bu tema sadece bir kutlama değil, aynı zamanda kadınların tarımdaki hayati rolüne dikkat çekmek ve onların karşılaştığı yapısal engelleri görünür kılmak için stratejik bir adımdır.
FAO’nun verilerine göre, kadın çiftçileri güçlendirmek sadece bir adalet meselesi değil, aynı zamanda küresel kalkınma için bir gerekliliktir. Araştırmalar, verimlilik ve ücret farklarını kapatmak ve kadınların toprak, kredi, eğitim ve teknolojiye erişimini sağlamak için yapılacak yatırımların şu sonuçları doğurabileceğini göstermektedir:
- Küresel GSYH’de 1 trilyon dolarlık artış
-
45 milyon kişi için gıda güvencesizliğinin azaltılması
Milyonlarca kişi için ekonomik dayanıklılığın güçlendirilmesi
Kadın Çiftçilerin Karşılaştığı Zorluklar
Tema, kadın çiftçilerin özellikle gelişmekte olan ülkelerde karşılaştığı zorluklara da dikkat çekmektedir:
Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da kadınlar tarım işgücünün neredeyse yarısını oluşturmasına rağmen, emekleri resmi istatistiklerde ve toplum içinde genellikle görünmez.
- Kaynaklara Erişim: Kadınların toprak, kredi, modern ekipman ve eğitime erişimi erkeklere kıyasla çok daha sınırlıdır.
- İklim Değişikliği: İklim krizi kırsal kesimdeki kadınları orantısız şekilde etkilemektedir.