Prof.Dr.İ.Hamit Hancı
Bu alanı araştırırken 2024 yılında İsveç ve Danimarka’da yapılan iki önemli araştırma ile Harvard dan bir öğretim üyesinin yayınlarla ilgili analizini gözden geçirdik.
Yapılan çalışmalarda dövme mürekkeplerinde bulunan kimyasalların lenf bezlerinde birikebileceğini ve bunun da lenfoma (lenf kanseri) riskini artırabileceğini gösteriyordu.
Dövme, insan derisi üzerine yapılan işaret ve desenlerin genel adıdır. Dövme yapma geleneği hayli eskidir. Antik Mısır toplumunda dövmenin yapıldığı mumyalardan anlaşılmıştır. Mısırlıların dışında Britonların, Galyalıların ve Trakların da dövmeleri vardı. Antik Yunanlar ve Romalılar, "barbarlara özgü bir uğraş" saydıkları dövmeyi suçlular ile kölelere yaparlardı. Hristiyanlık inancında dövme yasaklanmıştı. Zamanla Avrupalılar dövmeyi unuttular. 18. yüzyıl sonlarında denizaşırı gezilerde Amerika Yerlilerinde ve Polinezyalılarda dövmeyle yeniden karşılaştılar. Dövme 20. yüzyılın başlarından sonra, özellikle denizciler arasında yaygınlık kazandı. Romantik duyguları, yurtseverliği ya da dindarlığı belirtmek amacıyla dövme yaygın olarak kullanıldı ve günümüzde de kullanılmaktadır. Ama hijyene önem verilmediği ve AIDS gibi bazı hastalıkları bulaştırdığı gerekçesiyle lisanssız dövme yapmaya yasal sınırlar getirilmesi için çalışmalar yapıldı.
Lenf, vücutta dokular arasında dolaşan, akyuvar (lenfosit) açısından zengin, renksiz veya hafif sarımsı bir sıvıdır. Bağışıklık sisteminin temel bir parçası olan lenf sıvısı, hücreler arasındaki atıkları, ölü hücreleri ve proteinleri toplayarak lenfatik sistem üzerinden süzer ve kan dolaşımına geri kazandırır
Lenfoma ise, bağışıklık sisteminin bir parçası olan lenfosit adlı beyaz kan hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasıyla ortaya çıkan bir kan kanseri türüdür. Kanserleşen hücreler genellikle lenf bezlerinde toplanarak şişliklere neden olur; ancak lenf sistemi yoluyla vücudun diğer organlarına da yayılabilir.
Mürekkebin Lenf Bezlerine Göçü: Dövme yapıldığında deriye enjekte edilen mürekkep sadece uygulama alanında kalmamakta, zamanla mürekkep parçacıkları, bağışıklık sisteminin bir parçası olan lenf bezlerine taşınmakta ve burada birikmektedir.
Gelelim Çalışmalara; eKlinik Tıp da 2024 Mayıs ta yayımlanan “Malign lenfoma için risk faktörü olarak dövmeler: popülasyon tabanlı vaka-kontrol çalışması” adlı çalışma Lund Üniversitesi bilim insanları Christel Nielsen , Mats Jerkeman , Anna Saxne Jöud Tarafından gerçekleştirildi. Araştırıcılar Mesleki ve Çevre Tıbbı Bölümü ve Onkoloji Bölümü Çalışanlarıydı.
Çalışma kısaca şöyle diyor
“Dövmelerin popülaritesi son birkaç on yılda dramatik şekilde artmıştır. Dövme mürekkebi genellikle birincil aromatik aminler, polisiklik aromatik hidrokarbonlar ve metaller gibi kanserojen kimyasallar içermektedir.
Dövme süreci, dövme mürekkebinin enjeksiyon bölgesinde immünolojik bir yanıt tetikler. Lenf düğümlerinde dövme pigmenti birikimi doğrulanmış ancak uzun vadeli sağlık etkileri henüz araştırılmamıştır. Dövme maruziyeti ile genel malign lenfoma ve lenfoma alt tipleri arasındaki ilişkiyi araştırmak için İsveç Ulusal Otorite Kayıtlarını tam nüfus kapsamıyla incelenmiştir.
2007 ile 2017 yılları arasında İsveç Ulusal Kanser Kaydı'nda 20–60 yaş arası bireylerde teşhis edilen tüm kötü huylu lenfoma vakalarını tespit eden bir vaka-kontrol çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışma popülasyonu 11.905 kişiden oluşmaktadır ve yanıt oranı vakalar arasında %54 (n = 1398) ve kontrol gruplarında %47 (n = 4193) dır. Dövme yaygınlığı vakalar arasında %21, kontrol gruplarında ise %18 dir. Dövmeli bireylerde genel lenfoma için daha yüksek bir risk vardır.
Bulgular, dövme maruziyetinin malign lenfoma riskinin artmasıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Nedenselliği belirlemek için acil olarak daha fazla epidemiyolojik araştırmaya ihtiyaç vardır”.
Diğer çalışma BMC Public Health dergisinde Clemmensen ve arkadaşları tarafından yayımlanmış. Bu makaleyi Prof.Dr.Deniz Tural da web sitesinde incelemiş. Bu çalışmaya göre, dövmesi olan bireylerde, dövmesi olmayanlara kıyasla cilt kanseri ve lenfoma nın daha sık görülebileceği belirtilmekte.
Çalışma Güney Danimarka Üniversitesi öğretim üyelerince gerçekleştirilmiş.
Clemmensen, S.B., Mengel-From, J., Kaprio, J. et al. Tattoo ink exposure is associated with lymphoma and skin cancers – a Danish study of twins. BMC Public Health 25, 170 (2025). Adresli Çalışma da kısaca şunlar aktarılıyor
“Araştırmalar, dövme mürekkebinin yalnızca enjeksiyon yapılan bölgede kalmadığını; mürekkep cilde nüfuz ettiğinde, içindeki bazı parçacıkların lenf düğümlerine göç ederek burada birikebildiğini göstermiştir. Danimarka da 5.900’den fazla ikizin verilerini kullanarak dövme özellikleri ile kanser tanılarını incelenmiştir. Kanser olan ikiz çiftleri karşılaştırabilmiştir. Bu kişiler genetik ve çevresel pek çok faktörü paylaştığı için, dövmelerin kanser riskini etkileyip etkilemediğini araştırılmıştır. Amaç, dövme mürekkebinin lenf düğümlerinde kronik inflamasyonu tetikleyip tetiklemediğini ve bunun anormal hücre büyümesine ve artmış kanser riskine yol açıp açmadığını belirlemektir. Kanserin gelişiminin yıllar alabilmesi nedeniyle, dövme mürekkebinin kanser riski üzerindeki doğrudan etkisini analiz etmek zordur; genç yaşta maruziyet, kanserin onlarca yıl sonra ortaya çıkmasına neden olabilir. Mürekkep parçacıklarının lenf düğümlerinde biriktiğini görülmektedir. Vücut bunları yabancı maddeler olarak algılamaktadır. Bu durum, bağışıklık sisteminin mürekkebe sürekli yanıt vermeye çalıştığı anlamına gelebilmektedir. Bu kalıcı yükün lenf düğümlerinin işlevini zayıflatıp zayıflatmadığını veya başka sağlık sonuçlarına yol açıp açmadığını henüz bilinmemektedir. Dövme ne kadar büyük ve vücutta ne kadar uzun süredir bulunuyorsa, lenf düğümlerinde o kadar fazla mürekkep birikmektedir.”
Buna karşın https://www.health.harvard.edu/blog/do-tattoos-cause-lymphoma-202407193059 adresinde Robert H. Shmerling, MD tarafından yayımlanan kritikte şunlar denilmektedir
Robert H. Shmerling, MD, Harvard Health Publishing'de Kıdemli Öğretim Üyesi olup Beth Israel Deaconess Tıp Merkezi'nde (BIDMC) romatoloji bölümünün eski klinik şefidir
“Araştırmacılar neden dövme ile lenfoma arasındaki olası bir bağlantıyı araştırıyor? Lenfoma, vücut boyunca dolanan damarlar ve lenf düğümlerinden oluşan lenf sisteminde başlayan bir kanser türüdür. Yılda yaklaşık 90.000 yeni teşhis edilen vakayla lenfoma, en yaygın kanser türlerinden biridir.
Risk faktörleri:Yaş ilerlemesi , belirli enfeksiyonlar (örneğin Epstein-Barr virüsü, HIV ve hepatit C), belirli kimyasallara (örneğin benzen veya muhtemelen pestisitler) maruz kalma, Lenfoma aile öyküsü ,Radyasyona maruz kalma (örneğin nükleer reaktör kazaları veya radyasyon tedavisi sonrası gibi) ,bağışıklık sistemi zayıflığı,bazı bağışıklık hastalıkları (örneğin romatoid artrit, Sjögren hastalığı veya çölyak).
Dövmelerin lenfoma için bir neden veya risk faktörü olduğu bilinmemektedir. Ama aralarında bir bağlantı olup olmadığını merak etmek için birkaç neden vardır:
Dövme oluşturmak için deri altına enjekte edilen mürekkep, kanserojen (kanser kaynakçı) olarak sınıflandırılan birkaç kimyasal içerir. Dövme mürekkebinden elde edilen pigment, dövme yaptırdıktan sonraki haftalar içinde büyümüş lenf düğümlerinde bulunabilir. Ciltteki bağışıklık hücreleri, dövme mürekkebindeki kimyasallara tepki verebilir ve yakındaki lenf düğümlerine ulaşarak vücut çapında bir bağışıklık reaksiyonunu tetikleyebilir.
Lenfomanın diğer tetikleyicileri, örneğin pestisitler, lenf düğümlerindeki bağışıklık hücreleri üzerinde benzer etkiye sahiptir.
Dövmeler ile lenfoma arasındaki olası bağlantı iyi araştırılmamıştır. Bu olasılığı inceleyen sadece iki yayımlanmış çalışma vardır ve hiçbirinde ikna edici bir bağlantı kanıtı bulunamamıştır.
İlk çalışma, en yaygın lenfoma türüne (Hodgkin olmayan lenfoma denir) sahip 737 kişiyi, lenfoma olmayan benzer kişilerle karşılaştırmıştır. Araştırmacılar, iki grup arasında dövme sıklığında anlamlı bir fark bulamamıştır.
Mayıs 2024'te yayımlanan bir araştırma, 20 ila 60 yaş arası 1.398 lenfoma hastası ile lenfoma olmayan ancak benzer şekilde yaşayan 4.193 kişiyle karşılaştırılmıştır Çalışma sonuçları, şu şekilde ortaya çıkmıştır. Lenfoma ile dövmeler arasındaki bildirilen bağlantı şüphelidir ve muhtemelen tesadüfen gözlemlenmiştir.
Ayrıca, dövmeler bir kişinin lenfoma geliştirme riskini önemli ölçüde artırırsa, ABD'de lenfoma oranlarının dövmelerin popülerliğiyle birlikte artmasını bekleyebiliriz. Ama durum böyle değildir.
Dövmelerin başka sağlık riskleri de var mı? Saygın ve uygun sertifikalı dövmecilerden komplikasyon oranları düşük olsa da, dövmelerle ilgili sağlık riskleri vardır:enfeksiyon, bakteriyel cilt enfeksiyonları veya viral hepatit dahil, mürekkepe karşı alerjik reaksiyonlar , Yara izleri , Nadiren cilt kanseri (melanoma ve diğer cilt kanseri türleri).
Dövmeler ile lenfoma riski arasında bir bağlantı olduğunu söyleyebilmek için çok daha fazla araştırmaya ihtiyacımız olacaktır”
Görüldüğü gibi iki farklı görüş söz söz konusu. Dövmenin Lenfoma ya neden olduğuna dair iki çalışma ve istatistiki olarak bunun kanıtlanamamış olmasına dair bir kritik.
Elimizde tıbbi şu gerçekler var.
Dövme ile vücuda yabancı cisimler (mürekkep, metal v.b) veriliyor.
Bu cisimlere karşı vücut reaksiyon gösteriyor
Bunlar lenf bezlerinde toplanıyor ve vücut bunları atmak için çok fazla mücadele veriyor.
İstatiksel olarak karşı çıkanlar dahi dövmenin en azından düşükte olsa cilt kanseri riski olduğunu belirtiyor.
Hekimler olarak bizim görevimiz konu hakkında bilgilendirmek. Karar tabii ki sizlerin