Prof. Dr. İ. Hamit HANCI
Adli Bilimciler Derneği Başkanı
Av. Dr. Alp ASLAN
Adli Bilimciler Derneği Adli Yöneylem Araştırmaları Komisyonu Başkanı
Türkiye’de okul güvenliği denildiğinde uzun yıllar akla daha çok öğrenciler arasındaki kavga, akran zorbalığı, öğretmene yönelik şiddet veya okul çevresindeki asayiş sorunları geliyordu.
Ancak son dönemde yaşanan bazı olaylar, üzerinde ayrıca durmamız gereken başka bir şiddet biçimini görünür hâle getirdi: Silahını önceden temin eden veya yanında getiren kişinin okulu ya da okul topluluğunu doğrudan saldırının hedefi hâline getirmesi.
14 Nisan 2026’da Siverek’te eski bir öğrencinin pompalı tüfekle okuluna gelerek ateş açması ve 16 kişinin yaralanması, ertesi gün Kahramanmaraş’ta meydana gelen çok daha ağır saldırı ve 22 Eylül’de Turgutlu’da bir öğrencinin av tüfeğiyle okula gelen öğrencilere ateş açması aynı soruyu yeniden önümüze koyuyor:
Her okul saldırısını aynı kavramla açıklamak mümkün müdür?
Bize göre değildir.
Her okul saldırısı aynı değildir
Şafak Mert tarafından 2000–2026 yılları arasında Türkiye’de basına yansıyan okul saldırılarından oluşturulan 50 vakalık açık kaynak envanteri bu açıdan dikkat çekicidir.
Bu çalışma resmî ve eksiksiz bir suç istatistiği değildir. Dolayısıyla buradan “okul saldırıları şu kadar arttı” şeklinde bir sonuç çıkarmak bilimsel olarak doğru olmaz.
Ancak olayları nasıl meydana geldiklerine göre yeniden sınıflandırmak mümkündür.
Bunu yaptığımızda oldukça farklı şiddet biçimleriyle karşılaşıyoruz.
Bir öğrencinin başka bir öğrenciyle tartışıp bıçak kullanması başka bir olaydır.
Öğrencinin kendisini uyaran öğretmenini hedef alması başka bir olaydır.
Okuldan uzaklaştırılmış eski öğrencinin aylar sonra silahla okula dönmesi başka bir olaydır.
Dışarıdan gelen kişilerin okul duvarından atlayarak bir öğrenciyi hedef alması başka bir güvenlik problemidir.
Bir velinin öğretmene saldırması da yine farklıdır.
Bütün bunlara yalnızca “okul saldırısı” demek, olayların ortaya çıkış mekanizmalarını ve dolayısıyla önleme yöntemlerini birbirine karıştırmaktadır.
Yaptığımız yeniden sınıflandırmada 50 olayın önemli bölümünü öğrenci-öğrenci şiddeti ve dışarıdan gelen kişilerin saldırıları oluşturuyor. Bunun yanında öğretmen veya yöneticiyi hedef alan mevcut öğrenciler, okula geri dönen eski öğrenciler ve veli ya da okul çalışanları tarafından gerçekleştirilen saldırılar da ayrı gruplar hâlinde görülüyor.
Fakat son üç olay başka bir kategoriyi tartışmamızı gerektiriyor.
Biz buna şimdilik “okul baskını” diyoruz.
Okul baskını nedir?
“Okul baskını” Türk Ceza Kanunu'nda tanımlanmış ayrı bir suç türü değildir. Uluslararası literatürde de bütün vakaları karşılayan tek ve tartışmasız bir kavram bulunmamaktadır.
Biz bu ifadeyi adli bilimler ve güvenlik planlaması açısından operasyonel bir kavram olarak öneriyoruz.
Okul baskını;
failin saldırı aracını önceden temin ederek veya taşıyarak okul alanına ya da okul topluluğunun yoğunlaştığı doğrudan bağlantılı bir alana yöneldiği, anlık bir kişilerarası çatışmanın ötesine geçen ve birden fazla kişiyi potansiyel hedef hâline getiren silahlı saldırı biçimi olarak tanımlanabilir.
Burada belirleyici olan yalnızca ölü veya yaralı sayısı değildir.
Failin öğrenci, eski öğrenci veya dışarıdan biri olması da tek başına yeterli değildir.
Asıl ayrım şudur:
Okul, olayın tesadüfen gerçekleştiği yer midir, yoksa saldırının hedef mekânlarından biri hâline mi gelmiştir?
İki öğrenci arasındaki bir husumetin sınıfta bıçaklı saldırıya dönüşmesinde okul daha çok olayın gerçekleştiği mekândır.
Buna karşılık bir kişi silahını hazırlayıp okula geliyor, koridorlarda veya okul girişinde karşılaştığı insanlara ateş açıyorsa artık okul yalnızca olay yeri değildir.
Okul topluluğu saldırının hedef kümesine dönüşmektedir.
İşte bu fark önemlidir.
En kritik aşama: Gidip geri gelmek
50 olay yeniden incelendiğinde dikkatimizi çeken önemli örüntülerden biri de saldırganın olay yerinden ayrılarak daha sonra silahla geri dönmesidir.
Geçmiş vakalarda öğretmeniyle veya okul yönetimiyle sorun yaşayan öğrencinin okuldan ayrıldığı, silaha ulaştığı ve yeniden okula geldiği örnekler bulunmaktadır.
Bu süreç aslında dört aşamalı bir zincir oluşturur:
Çatışma → okuldan ayrılma → saldırı aracına erişme → okula geri dönme.
Adli ve önleyici açıdan en önemli husus, saldırının henüz gerçekleşmediği bu ara dönemdir.
Öğrencinin ciddi tehditte bulunmasının ardından yalnızca okuldan uzaklaştırılması veya eve gönderilmesi yeterli olmayabilir.
Çünkü “okuldan çıkarılması”, tehdidin sona erdiği anlamına gelmez.
Bazı durumlarda tam tersine saldırının hazırlık aşamasının başlangıcı olabilir.
Bu nedenle ağır tehdit vakalarında öğrencinin silaha erişiminin bulunup bulunmadığı, kimi hedef gösterdiği, ailesinin durumdan haberdar edilip edilmediği ve gerekiyorsa kolluk ile çocuk koruma mekanizmalarının devreye girip girmeyeceği değerlendirilmelidir.
Eski öğrenci artık sıradan ziyaretçi değildir
Başka bir sorun eski öğrencilerin okula dönüşüdür.
Okuldan mezun olmuş veya ilişiği kesilmiş kişinin okul binasını tanıması, giriş ve çıkış noktalarını bilmesi, öğretmenleri ve öğrencileri tanıması onu sıradan bir ziyaretçiden farklı hâle getirir.
Siverek saldırısında failin eski öğrenci olması bu açıdan özellikle dikkat çekicidir.
Okul güvenliği yalnızca şu soruya cevap veremez:
“Kim okula girebilir?”
Bir başka soru daha gereklidir:
“Okulla ilişkisi sona ermiş bir kişinin hangi koşullarda yeniden girişine izin verilecektir?”
Özellikle geçmişinde tehdit, disiplin problemi veya ciddi çatışma bulunan kişiler açısından ziyaretçi yönetimi yalnızca kimlik bırakma işleminden ibaret görülmemelidir.
Saldırgan profili aramak yanlış olabilir
Bu olaylardan sonra sıklıkla şu soru soruluyor:
“Okul saldırısı yapabilecek öğrenciyi önceden nasıl tanırız?”
Sorunun kendisi problemli olabilir.
Çünkü okul saldırganlarına ilişkin araştırmalar güvenilir tek bir “saldırgan profili” bulunmadığını uzun süredir gösteriyor.
Aynı yaşta, aynı aile yapısında veya aynı kişilik özelliklerine sahip binlerce çocuk hiçbir zaman şiddet eylemine başvurmuyor.
Dolayısıyla çözüm öğrencileri psikolojik veya sosyal özellikleri üzerinden “potansiyel saldırgan” diye etiketlemek değildir.
İzlenmesi gereken kişi değil, davranış örüntüsüdür.
Örneğin;
ciddi tehdit,
belirli bir hedef göstermesi,
silaha erişim,
saldırı planından söz etme,
sosyal medyada saldırı niyetini açıklama,
ön hazırlık,
okuldan ayrıldıktan sonra geri dönme girişimi
gibi unsurlar tek tek değil, birlikte değerlendirilmelidir.
Sorulması gereken soru:
“Bu çocuk saldırgan tipine benziyor mu?”
değil,
“Bu davranış dizisi şiddet eylemine doğru ilerliyor mu?”
olmalıdır.
Bu yaklaşım hem bilimsel açıdan daha sağlamdır hem de çocukların gereksiz yere damgalanmasının önüne geçer.
Kapıya güvenlik görevlisi koymak yeterli mi?
Okul saldırılarından sonra ilk önerilerden biri genellikle okul kapılarındaki güvenliğin artırılmasıdır.
Elbette okulun fiziki güvenliği önemlidir.
Kamera sistemleri, ziyaretçi kontrolü, okul çevresinin aydınlatılması, giriş ve çıkışların kontrol edilmesi birçok olayı önleyebilir.
Ancak burada önemli bir problem vardır:
Bazı saldırganların zaten okula girme hakkı vardır.
Çünkü kendileri öğrencidir.
Dolayısıyla mevcut öğrenci tarafından gerçekleştirilecek saldırıyı yalnızca okul kapısındaki güvenlikle önlemeye çalışmak yeterli değildir.
Burada soru yalnızca silahın okul kapısından nasıl geçtiği değildir.
Daha önceki aşamaya gitmek gerekir:
Çocuk o silaha nasıl ulaştı?
Özellikle av tüfekleri ve evlerde bulunan ateşli silahlar açısından güvenli muhafaza konusu okul güvenliğinin de bir parçasıdır.
Okul güvenliği okul kapısında başlamaz.
Bazı durumlarda evdeki silah dolabında başlar.
Üç olay bir “trend” gösterir mi?
Siverek, Kahramanmaraş ve Turgutlu saldırılarının aynı yıl içinde meydana gelmesi doğal olarak “Türkiye'de okul saldırıları artıyor mu?” sorusunu gündeme getiriyor.
Elimizdeki açık kaynak verileriyle bu soruya kesin biçimde “evet” demek mümkün değildir.
Geçmiş yıllara ilişkin haber kayıtları eksiktir. Haberlerin dijital arşivlenmesi yıllar içinde değişmiştir. Bu nedenle 2000 ile 2026 arasındaki olay sayılarını doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.
Ancak başka bir tespit yapılabilir.
2026 yılında çok sayıda kişiyi potansiyel hedef hâline getiren ağır silahlı okul saldırılarının kısa zaman aralıkları içinde görünür hâle gelmesi, dikkate alınması gereken bir erken uyarı işaretidir.
Düşük sıklıkta fakat yüksek etkili olaylarda güvenlik politikasının görevi, yüzlerce vaka oluştuktan sonra istatistik çıkarmak değildir.
Benzer mekanizmaları erken dönemde fark etmektir.
Türkiye'nin okul şiddeti veri tabanına ihtiyacı var
Bugün okul saldırıları hakkında geçmişe dönük araştırma yapmak isteyen bir araştırmacı büyük ölçüde gazete arşivlerine başvurmak zorunda kalıyor.
Bu önemli bir eksikliktir.
Türkiye'de anonimleştirilmiş bir Okul Şiddeti ve Güvenlik Olayları Veri Sistemi oluşturulmalıdır.
Her olayda en azından şu bilgiler standart biçimde kaydedilmelidir:
Failin okulla ilişkisi,
hedef veya hedefler,
olayın gerçekleştiği yer,
kullanılan saldırı aracı,
silahın kaynağı,
önceden bildirilen tehdit bulunup bulunmadığı,
okul yönetiminin olaydan önce bilgi sahibi olup olmadığı,
failin olay öncesinde okuldan ayrılıp yeniden dönüp dönmediği,
okula giriş biçimi,
müdahale süresi
ve olay sonrasındaki adli ve idari sonuçlar.
Ancak böyle bir veri altyapısıyla hangi güvenlik önlemlerinin gerçekten işe yaradığını anlayabiliriz.
Aynı güvenlik politikası her olayı önleyemez
Sonuç olarak okul şiddetinin bütün biçimlerini tek başlık altında değerlendirmekten vazgeçmemiz gerekiyor.
Akran zorbalığı başka bir müdahale ister.
Öğrenci kavgası başka.
Öğretmenin hedef alınması başka.
Eski öğrencinin geri dönmesi başka.
Veli şiddeti başka.
Dışarıdan okul binasına giren saldırgan başka.
Ve okul topluluğunu geniş bir hedef kümesine dönüştüren okul baskını başka bir güvenlik problemidir.
Dolayısıyla soru yalnızca;
“Okullarımız güvenli mi?”
olmamalıdır.
Asıl soru şudur:
“Hangi tehdide karşı, hangi güvenlik sistemini kuruyoruz?”
Çünkü bir okul kavgasını önlemekle bir okul baskınını önlemek aynı şey değildir.
Aynı tedbirlerin bütün okul şiddeti biçimlerine cevap vermesini beklemek de gerçekçi değildir.
Adli bilimlerin bize öğrettiği temel yaklaşım burada da geçerlidir:
Önce olayı doğru tanımlamak, sonra doğru müdahaleyi seçmek gerekir.