Bu yazımızda, kuryeler ve diğer motor sürücülerinin trafikte yarattıkları rahatsızlığı ele almak istiyorum.
Kapitalist sistemin yarattığı tüketim toplumu, şehir merkezlerinde her tüketim ürününün evlere servis edilmesi sürecini getirdi. Bir de otomobil fiyatlarının çok yüksek olduğu ülkelerde özellikle gençler motosiklet ile ulaşıma yönelmektedir.
Bunun neticesinde insanlar tam trafik kurallarını öğreniyor, yollar güzelleşti, trafik kazaları azaldı derken özellikle sipariş yetiştirmeye çalışan kuryelerin akıl almaz kural dışı motosiklet kullanması trafikte yeni sorunlara ve kaza riskine yol açmaktadır. Bu konu da yeni bir halk sağlığı, hatta iş sağlığı sorunu olarak bilimsel araştırma niteliğine kavuştu. Solakoğlu Uçar ve arkadaşlarının (2006) yaptıkları çalışmada, İstanbul’daki motosikletli kuryelerin iş kazası niteliğindeki trafik kazaları ve bunları etkileyen faktörler mercek altına alındı. Katılımcıların 156’sı (%90,2) işlerini yürütürken trafik kazası geçirdiğini ifade etmiş, ortanca kaza sayısı ise 3 olarak belirlenmiştir (1-50 arasında değişmektedir). Kuryelerin işe başladıktan sonra ilk kaza geçirmeleri için geçen ortanca süre 12 ay (1-120 ay arası) olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların 53’ü (%34,0) kaza nedeniyle işten ayrı kaldıklarını belirtmiştir. Kazaların en sık nedeni olarak dikkatsizlik gösterilmiştir (%50,3).
Çalışma 2006 yapılmış. O zamandan bugüne motosikletli kurye sayısı ve kazası da oldukça arttı.
Kavurmacı (2023) ise yakın tarihte kuryelerin çalışma koşullarını iyileştirecek faktörleri değerlendirdi. Şu tespitlerde bulundu özetle:
Çalışma Koşulları ve Mesleki Yeterlilikler:
Uzun ve Aralıksız Çalışma Saatleri: Motorlu kuryeler genellikle günlük 10 saatin üzerinde, aralıksız ve yoğun tempoda çalışmaktadır. Bu durum yorgunluk ve iş sağlığı risklerini artırmaktadır.
Mesleki Eğitim ve Yeterlilik Eksikliği: Sadece sürücü belgesi yeterli sayılmakta, mesleki eğitim veya sertifika zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu da kazaların ve iş güvenliği sorunlarının artmasına neden olmaktadır.
Zorlu Çalışma Koşulları: Trafik stresi, dış ortam koşulları, egzoz dumanı, uzun süre motor üzerinde kalma sonucu oluşan sağlık sorunları motorlu kuryelerin karşılaştığı başlıca zorluklardır.
Meslek Erbabı ve Deneyimli Çalışanlar: Meslekte uzun deneyime sahip kuryeler çalışma saatlerini belirleyebilmekte ve koşullara uyum sağlayabilmektedir, ancak yeni başlayanlar zorlanmaktadır.
Motorlu Kuryelerin Karşılaştığı Sorunlar:
Eğitim Eksikliği: Pandemi sonrası hızla artan motorlu kuryeler arasında mesleki eğitim ve yeterlilik belgesine sahip olmayanların oranı yükselmiştir. Bu durum, kazaların artmasına ve mesleğin yanlış algılanmasına yol açmaktadır.
Hız Baskısı: Müşteri ve işverenler tarafından uygulanan hızlı teslimat baskısı, kuryelerin riskli sürüş davranışlarına yönelmesine, kazaların ve yaralanmaların artmasına neden olmaktadır.
Kötü Çalışma Koşulları: Uzun çalışma saatleri, yetersiz dinlenme, eksik veya kalitesiz koruyucu ekipman kullanımı ve zor hava şartları motorlu kuryelerin fiziksel ve psikolojik sağlığını olumsuz etkilemektedir.
İşveren ve Müşteri Sorunları: İşverenlerin ekipman sağlamaması, düşük ücret politikaları ve müşterilerden gelen olumsuz tutumlar, kuryelerin moral ve motivasyonunu düşürmektedir.
Trafikte Marjinalleşme ve Güvensizlik: Kuryeler trafikte sıklıkla yok sayılmakta, güvenlik önlemleri zayıf kalmakta ve site, apartman gibi yerlerde erişim engelleriyle karşılaşmaktadır.
Yasal Düzenlemeler ve İş Sağlığı Güvenliği açısından konunun ele alınması:
Yasal Düzenlemelerin Yetersizliği: Mesleğe ilişkin mevcut yasal düzenlemeler eksik ve güncellenmemiştir. Mesleki yeterlilik belgesi zorunluluğu olmaması ve esnaf kurye modelindeki boşluklar, çalışma standartlarının sağlanmasını engellemektedir.
Denetim Eksikliği: İşverenlerin ve motorlu kuryelerin çalışma koşullarını denetleyecek etkin mekanizmalar bulunmamaktadır. Denetimlerin yetersizliği, sigortasız çalışma ve kalitesiz ekipman kullanımını artırmaktadır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Riskleri: Uzun çalışma saatleri, hız baskısı, trafik tehlikeleri ve yetersiz koruyucu ekipman kullanımı, motorlu kuryelerin kazaya ve meslek hastalıklarına maruz kalma riskini yükseltmektedir.
Çözüm İçin Öneriler: Yasal düzenlemelerin güncellenerek mesleki eğitim ve yeterlilik zorunluluğu getirilmesi, sıkı denetimlerin yapılması, iş sağlığı ve güvenliği standartlarının yükseltilmesi önerilmektedir.
**
Bu koşullar altında motorlu kuryeler için iş sağlığı ve güvenliği ve trafik eğitimi açısından yapılması gereken pek çok şey varken kurallara uyan, kendi otomobilinde arka koltuktaki çocuğunun emniyet kemerini takan, trafik ışıklarına uyan ve şerit ihlali yapmayan vatandaşlarımızın da trafikte motosiklet sürücülerinin kuralsızlığından kaynaklanan risklere maruz kalmasının ve kaza yapmasının önüne nasıl geçilebilir?
Konu hayatidir. İç İşleri Bakanlığımızın trafikte hedefi olan “Sıfır Can Kaybı” için vatandaşlık hakkımızı savunuyoruz, trafik kurallarına motorlu kuryeler de uymalıdır, şerit aralarından, trafik ışığında duran araçlarının arasından geçerek, ışık ihlali yaparak motosiklet kullanımına artık dur denmelidir (3).
Kaynaklar:
- Solakoğlu Uçar, M., Bakırcı, N., Harmancı, H. İstanbul'daki motosikletli kuryelerde iş kazası niteliğindeki trafik kazaları. Mesleki sağlık ve güvenlik dergisi, Mart, 2006. S. 48-52.
- Kavurmacı, A. (2023). Moto Kuryelerin Çalışma Koşullarını İyileştirecek Faktörlerin Belirlenmesi: Nitel Bir Araştırma. Sosyal Güvenlik Dergisi, 13(1), 33-54.
- İçişleri Bakanımız Sayın Ali Yerlikaya: Trafikte Hedefimiz “Sıfır Can Kaybı”. https://www.icisleri.gov.tr/icisleri-bakanimiz-sayin-ali-yerlikaya-trafikte-hedefimiz-sifir-can-kaybi (Erişim: 13.01.2025).