Bu hizmet, sansüre karşı dayanıklı bağlantı ile eş anlamlı hale gelmişti. İran bu varsayımın yanlış olduğunu yeni kanıtladı.
İran, engellenmesi neredeyse imkansız olduğu söylenen uydu internet hizmeti Starlink'i sistematik olarak felç ediyor .
ABD merkezli, İran'daki internet sansürü ve dijital haklara odaklanan kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Miaan Grubu'nun dijital haklar direktörü Amir Rashidi'ye göre, 8 Ocak'tan bu yana konuşlandırılan askeri düzeyde GPS sinyal bozucu cihazlar, ülkenin bazı bölgelerinde uydu internet performansını %80'e kadar düşürdü .
Rashidi LinkedIn'de şöyle yazdı: "Hükümetin uyguladığı şiddet düzeyi, daha önce hiç şahit olmadığım bir şey. İslam Cumhuriyeti hayatta kalmak için öldürüyor."
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı, 28 Aralık'ta protestoların başlamasından bu yana en az 572 kişinin öldürüldüğünü ve 10.600'den fazla kişinin tutuklandığını bildirdi. Norveç merkezli İran İnsan Hakları örgütü ise gerçek sayının çok daha yüksek olabileceğini belirtti. İranlı Nobel ödüllü yazar Şirin Ebadi, "geniş kapsamlı bir iletişim kesintisi örtüsü altında potansiyel bir katliam" konusunda uyardı.
8 Ocak'ta başlayan ülke çapındaki internet kesintisi, 85 milyon İranlıyı dış dünyadan kopardı. Büyük bir internet altyapı şirketi olan Cloudflare , kesintinin başlamasından sonraki 30 dakika içinde İran internet trafiğinde %98,5'lik bir düşüş kaydetti. İnternet izleme grubu NetBlocks , uydu dışı bağlantının normal seviyelerin %2'sinin altına düştüğünü doğruladı.
İnternet Topluluğu'na (Internet Society) göre, İran 2018'den bu yana internet erişimini 17 kez kesti. Washington merkezli bir düşünce kuruluşu olan Orta Doğu Enstitüsü'nde teknoloji analisti olan Muhammed Soliman, yıllarca süren yaptırımların hükümete internet altyapısı üzerinde neredeyse tam kontrol sağladığını söyledi.
Hükümetin uyguladığı şiddet düzeyi, daha önce hiç şahit olmadığım bir şey.”
Tahran, hükümet yanlısı medyaya seçici erişim izni verirken sıradan vatandaşların erişimini engelleyen bir "beyaz liste" sistemi uygulamaya koydu . Ayetullah Ali Hamaney'in X hesabı, İran'ın geri kalanı karanlığa gömülürken bile paylaşımlarına devam etti.
Starlink, tam da bu tür sansüre dayanacak şekilde tasarlanmıştı. Binlerce alçak yörünge uydusu, değişen frekansları ve karasal altyapıdan bağımsızlığı, karartma koşulları altında faaliyet gösteren aktivistler, gazeteciler ve ordular için nihai bir güvenlik önlemi haline getirmişti.
Rusya, 2022'den itibaren Ukrayna'daki uydu hizmetini engellemeye çalıştı ve Starlink'i işleten SpaceX, saldırıları hızla etkisiz hale getiren yazılım güncellemeleri yayınladı. Tahran, Moskova'nın başaramadığı yerde başarılı olmuş gibi görünüyor.
SpaceX'in kurucusu Elon Musk, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden sonra Ukrayna'ya terminaller gönderdi ve 2022 Mahsa Amini protestoları sırasında İran üzerinde ışınlar aktive etti. Bu hizmet, sansüre karşı dayanıklı bağlantı ile eş anlamlı hale geldi.
İran bu varsayımın yanlış olduğunu kanıtladı.
Bu durumun etkileri İran'ın ötesine uzanıyor. Myanmar, Sudan ve diğer çatışma bölgelerinde Starlink, isyancılar, yardım görevlileri ve gazeteciler için kritik bir altyapı haline geldi. İran'ın sinyal bozma taktiği yaygınlaşırsa, bu çözüm yolu çok daha az güvenilir hale gelir.
Starlink henüz İran'da tamamen engellenmedi. Reuters , 12 Ocak'ta İran içindeki üç kullanıcının hizmetin özellikle sınır kasabaları olmak üzere bazı bölgelerde hala çalıştığını doğruladığını bildirdi.
Rashidi LinkedIn'de, "Hizmet hala çalışıyor, ancak güvenlik riskleri nedeniyle bilgiler ülke dışına daha yavaş ulaşıyor" diye yazdı.
Starlink terminalleri, konumlarını belirlemek ve uydulara bağlanmak için GPS sinyallerine bağımlıdır. İranlı yetkililer, bu sinyalleri bozarak, uydulara dokunmadan cihazları güvenilmez hale getirebilirler.
Rusya'nın Ukrayna'da benzer bir sinyal bozma girişiminde bulunması üzerine SpaceX, saatler içinde yazılım güncellemeleriyle hizmeti yeniden sağlamıştı. Ancak İran için henüz böyle bir çözüm bulunamadı. SpaceX, yaşanan aksaklıkla ilgili herhangi bir açıklama yapmadı.
Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt Pazartesi günü yaptığı açıklamada , Başkan Donald Trump ve Musk'ın İran'a erişimin yeniden sağlanması konusunu görüştüklerini doğruladı, ancak herhangi bir anlaşmaya varıp varmadıkları henüz net değil.
İran'ın sinyal bozma teknikleri yayılırsa, elektrik kesintisi sırasında bağlantı kurmanın son çaresi de artık işe yaramayabilir.