İran: ABD İle Nükleer Görüşmelerde 'Temel Alınacak İlkeler' Üzerine Anlaşıldı

İran ve ABD arasında Tahran'ın nükleer programı üzerine yapılan ikinci tur müzakereler İsviçre'nin Cenevre kentinde tamamlandı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, iki ülkenin "temel alınacak ilkeler" konusunda anlaşmaya vardığını, ancak daha yapılacak işlerin olduğunu söyledi.

İran tarafı ikinci turun ilkine göre daha yapıcı geçtiğini aktarıyor.

Arakçi, ABD ile nükleer müzakereler konusunda "yeni bir fırsat" bulunduğunu söyledi.

Washington'dan henüz bir açıklama yapılmadı.

Dolaylı görüşmeler, İran'ın hükümet karşıtı protestoları bastırması ve nükleer faaliyetleri nedeniyle Washington'un Tahran'a yönelik askeri tehditleri tekrarladığı bir dönemde gerçekleşti.

ABD yönetimi, uçak gemisi USS Abraham Lincoln'ü İran yakınlarına göndermişti.

Trump konuyla ilgili pazartesi yaptığı açıklamada, İran'ın nükleer programı konusunda bir anlaşma yapmak istediğine inandığını söyledi.

Trump, "Anlaşma yapmamanın sonuçlarıyla karşılaşmak istemediklerini düşünüyorum" dedi ve 2025 Haziran ayında yapılan bombardımanı hatırlattı.

İran Dışişleri Bakanlığı da pazartesi günü, ABD'nin tutumunun "daha gerçekçi bir yöne" doğru ilerlediğine inanıldığını açıkladı.

İran, nükleer anlaşmada tavizler karşılığında ABD tarafından uygulanan ekonomik yaptırımların kaldırılmasını istiyor.

Washington daha önce İran'ın füze programı ve İran'daki son protestoların şiddetle bastırılması konularını da görüşmek istediğini ifade etmişti.

İki ülkenin üst düzey yetkilileri haftalarca süren karşılıklı tehditlerin ardından, müzakerelerin ilk turu için 6 Şubat'ta Umman'da biraraya gelmiş, ardından her iki taraftan da olumlu yorumlar yapılmış ve görüşmelerin devam edeceği sinyali verilmişti.

ABD'den Körfez'e savaş gemisi ve savaş uçağı sevkiyatı

BBC'nin araştırma ve teyit birimi Verify, uydu görüntülerini kullanarak ABD uçak gemisi USS Abraham Lincoln'ün İran yakınlarında olduğunu doğruladı.

Üç güdümlü füze destroyeri ile birlikte bir taarruz grubuna liderlik eden Abraham Lincoln gemisi, F35'ler de dahil olmak üzere 90 uçak ve 5.680 mürettebat taşıyor.

Geminin ocak ayı sonlarında Körfez bölgesine konuşlandırıldığı bildirilmişti ancak şimdiye kadar uydu görüntülerinde görülmemişti.

Görüntülerde Umman kıyıları açıklarında, İran'dan yaklaşık 700 km uzaklıkta bulunduğu tespit edildi.

ABD'nin ayrıca dünyanın en büyük savaş gemisi olan USS Gerald R Ford'u Ortadoğu'ya gönderdiği ve geminin önümüzdeki üç hafta içinde bölgeye ulaşabileceği bildiriliyor.

BBC Verify, son birkaç haftadır bölgede ABD'ye ait destroyer, savaş gemisi ve savaş uçağı sayısında artış olduğunu takip ediyor.

ABD Ortadoğu'ya hangi askeri varlıklarını konuşlandırdı?

Avrupa Sentinel-2 uydularından elde edilen ve kamuya açık olan görüntülerde, Abraham Lincoln adlı geminin Umman kıyılarından yaklaşık 240 km açıkta, Arap Denizi'nde olduğu görülüyor.

Ocak ayında bölgeye girdiği bildirildiğinden beri görülmemişti, ancak uydu kapsama alanının sınırlı olduğu açık denizi geçiyordu. Karadaki askeri unsurlar daha görünür ve sıklıkla uydu tarafından görüntülenir.

Şu anda Ortadoğu'da uydu görüntüleri aracılığıyla 12 ABD gemisini takip ediyoruz.

Nükleer enerjili Nimitz sınıfı bir uçak gemisi olan Abraham Lincoln, üç Arleigh Burke sınıfı destroyer ile birlikte bir uçak gemisi saldırı grubu oluşturuyor.

Ayrıca uzun menzilli füze saldırıları gerçekleştirebilen iki destroyer ve şu anda Körfez'deki Bahreyn deniz üssünde konuşlanmış kıyıya yakın muharebe için üç özel gemi daha bulunuyor.

Diğer iki destroyer ise Doğu Akdeniz'de, Suda Körfezi'ndeki ABD üssü yakınlarında ve bir tanesi de Kızıldeniz'de görüldü.

Bölgedeki ABD uçaklarının hareketlerini de takip edebiliyoruz.

Ürdün'deki Muvaffak Salti askeri üssünde konuşlandırılmış F-15 ve EA-18 savaş uçaklarının sayısında artış, ABD ve Avrupa'dan Ortadoğu'ya doğru hareket eden ABD kargo uçakları, yakıt ikmal ve iletişim uçaklarının sayısında artış gözlemledik.

İran nasıl yanıt verdi?

ABD Merkez Komutanlığı, 6 Şubat'ta Arap Denizi'nde Abraham Lincoln gemisinin yanında detroyerler, savaş uçakları, gözetleme uçakları ve sahil güvenlik gemilerinin yer aldığı görüntüleri yayımlayarak askeri güç gösterisinde bulundu; İran da buna kendi güç gösterisiyle karşılık verdi.

16 Şubat Pazartesi günü İran Devrim Muhafızları Ordusu, Umman ve İran arasında yer alan Hürmüz Boğazı'nda bir deniz tatbikatı gerçekleştirdi.

Bu orduya bağlı Tasnim Haber Ajansı'nın bildirdiğine göre, tatbikatta İran Devrim Muhafızları Ordusu Başkomutanı Tümgeneral Muhammed Pakpur, bir limanda deniz araçlarını denetledi ve ardından bir gemiden füzelerin fırlatıldığı görüldü.

Hürmüz Boğazı, dünyanın en önemli denizcilik rotalarından biri ve hayati bir petrol geçiş noktası olarak kabul ediliyor.

Dünyanın petrol ve doğalgazının yaklaşık beşte biri, İran'ın ana petrol ihracat terminali olan Harg Adası da dahil olmak üzere, bu boğazdan geçiyor.

İran'ın son askeri manevralarını gösteren raporda, Pakpur'un adanın üzerinde helikopterle uçtuğu görülüyor.

Venezuela ve gece yarısı operasyonu ile karşılaştırıldığında durum nasıl?

Askeri istihbarat uzmanı Justin Crump BBC Verify'a; ABD'nin Ortadoğu'daki mevcut askeri hazırlıklarının ocak ayında eski Venezuela Devlet Başkanı Nicholas Maduro'nun yakalanması öncesindeki manevralardan veya haziran ayında İran'ın nükleer tesislerine düzenlenen hava saldırılarından "daha derin ve sürdürülebilir" olduğunu söyledi.

Bunların hepsinde bir uçak gemisi saldırı grubu ve bağımsız olarak faaliyet gösteren birkaç destroyer bulunuyor.

Ancak ABD, geçen yıl Venezuela ve İran'a varlıklarını oldukça farklı koşullar altında konuşlandırdı.

ABD, Venezuela'ya yönelik saldırılarından önce Karayipler'e Gerald R. Ford savaş gemisini konuşlandırdı.

Bu, o dönemde bölgede takip ettiğimiz sekiz savaş gemisinden biriydi.

Ancak ABD, çevredeki ABD anakarasındaki üslerden veya Porto Riko'daki üssünden kolayca jet gönderebileceği için daha az uçak kullandı.

Ayrıca Karayipler'e amfibi hücum gemileri de konuşlandırdı. Bu gemiler, Maduro'nun yakalanmasında görüldüğü gibi helikopter operasyonları için kullanılabilir.

Ancak Venezuela ordusunun genel olarak kendini savunma veya ABD'ye karşı misilleme yapma konusunda daha az yetenekli olduğu düşünülüyor.

ABD, geçen yıl İran'ın nükleer tesislerini hedef aldığında, Venezuela'dan çok daha güçlü bir orduya sahip bir ülkeye saldırmıştı.

İran ordusu, Ortadoğu'daki ABD üslerini vurabilecek kapasitede.

Bu operasyon sırasında ABD'nin bölgede iki uçak gemisi saldırı grubu, Akdeniz ve Kızıldeniz'de konuşlandırılmış beş destroyer ve Körfez'de üç savaş gemisi bulunuyordu.

Ayrıca savaş uçakları ve yakıt ikmal uçaklarından oluşan filoları ABD'den Avrupa'ya taşımıştı, ancak Fordo, İsfahan ve Natanz nükleer tesislerini vurmak için kullanılan B2 hayalet bombardıman uçakları aslında Missouri'deki ABD üslerinden kalkmıştı.

Risk ve istihbarat şirketi Sibylline'in CEO'su Crump, ABD'nin bölgedeki savaş gemileri ve uçaklarının yanı sıra mevcut sekiz hava üssünün konuşlandırılmasının, İran'ın herhangi bir yanıtını "etkisiz" kılmak amacıyla günde yaklaşık 800 sorti gibi "oldukça yoğun ve sürekli bir saldırı" gerçekleştirmesine olanak sağlayacağını söyledi.

"Gördüğümüz şey sadece saldırı hazırlığı değil, aynı zamanda ölçeği büyütülüp küçültülebilen daha geniş bir caydırıcılık konuşlandırması" dedi ve ekledi:

"Bu, geçen yıl Venezuela veya İran için düzenlenenlerden daha derin ve sürdürülebilir. Bölgedeki ABD varlıklarına ve elbette İsrail'e karşı olası tüm tepkilere karşı koymak ve bir angajmanı sürdürmek için tasarlandı".

Barbara Metzler, Ghoncheh Habibiazad, Thomas Copeland ve Yi Ma'nın ek katkılarıyla hazırlandı.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.