Hürmüz Boğazı gerilimi ve artan maliyetler Londra’da alarm verilmesine neden oldu. Hükümet, panik alımlarını önlemek için strateji hazırlarken Avrupa’da kısıtlamalar başladı
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, hayat pahalılığı krizini ve akaryakıt istasyonlarında panik alımların nasıl önleneceğini görüşmek üzere acil toplantı yapacak. Bakanlar, pazartesi günü bir araya gelerek, yeterli arz bulunmasına rağmen sürücülerin istasyonlardaki yakıtı hızla tüketebileceği endişesi karşısında panik alımını önlemeye yönelik bir strateji belirleyecek.
The Telegraph'ta yer alan habere göre, İngitere'de yakıt arzı ve olası bir kıtlığın nasıl yönetileceği, Başbakanlık için önemli bir gündem maddesi haline geldi. Bir kaynak, hükümetin “davranış bilimleri” perspektifiyle hareket ettiğini ve 2021’deki yakıt krizini incelediğini söyledi. Söz konusu kriz, tanker şoförü eksikliği haberlerinin ardından ülke genelinde pompaların boşalmasına yol açmıştı.
İngiltere, benzin ihtiyacını karşılayacak üretime sahip olsa da dizel yakıtın büyük bölümü ithalata dayanıyor. İran’ın Basra Körfezi’nden gemi çıkışlarını engellemeye devam etmesi, bu arzı riske atıyor.
Bakanların, yakıt arzına ilişkin endişeleri kamuoyuyla paylaşırken dikkatli davrandığı, aksi halde panik alımların tetiklenmesinden çekindikleri belirtiliyor. Bir kaynak, “Durumun önünde gitmemiz gerekiyor ama 2021’de olduğu gibi ne söylediğiniz konusunda çok dikkatli olmalısınız” dedi.
Başbakanlık kaynakları ise “Tavsiye değişmedi, vatandaşlar normal şekilde yakıt almaya devam etmeli. Arzımız güçlü, acil bir sorun yok ancak durumu yakından izliyoruz” açıklamasını yaptı.
Avrupa’da yakıt sınırlamaları başladı
Avrupa’da ise yakıt kısıtlamaları şimdiden gündeme gelmiş durumda. Slovenya Başbakanı Robert Golob, sürücülerin günlük 50 litre yakıt alımıyla sınırlandırılacağını açıkladı. Slovakya da dizel satışlarına sınırlama getirilmesine ve yabancılara daha yüksek fiyat uygulanmasına izin verdi.
Hükümetin acil durum komitesi Cobra’nın toplantısında, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının petrol arzını kesintiye uğratmasının ardından yükselen enerji fiyatlarının hayat pahalılığına etkisi de ele alınacak.
Gıda fiyatları artacak
Ulusal Çiftçiler Birliği (NFU) Başkanı Tom Bradshaw’a göre, domates ve biber fiyatları önümüzdeki altı hafta içinde artacak, süt fiyatları ise altı ay içinde yükselebilir.
Bradshaw, maliyet baskısının tüm gıda zincirine yayıldığını belirterek hükümetin bu durumu ciddiye alması gerektiğini söyledi.
Doğalgaz kullanılarak ısıtılan seralarda yetiştirilen salatalık, domates ve biber gibi ürünlerin fiyatlarının ilk artacak kalemler arasında olması bekleniyor.
Gübre fiyatlarındaki artışın da market fiyatlarına yansıyacağı belirtiliyor. Hürmüz Boğazı, küresel gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30’unun geçtiği bir güzergâh. Bölge aynı zamanda gübre üretiminde kullanılan amonyak ve ürenin önemli bir tedarikçisi.
İngiliz Perakende Konsorsiyumu da deniz taşımacılığındaki aksaklıkların bazı ürünlerin fiyatını ve bulunabilirliğini etkileyebileceği uyarısında bulundu.
Akaryakıt fiyatları yükseliyor
Orta Doğu’daki savaşın etkisi pompa fiyatlarına da yansımaya başladı. Benzin fiyatı çatışmanın başlangıcından bu yana litre başına yaklaşık 12 peni arttı.
Dizel fiyatları ise daha da hızlı yükselerek 24 peni artış gösterdi. RAC verilerine göre geçen hafta yalnızca iki günde litre fiyatı 2 peni yükseldi.
RAC sözcüsü Simon Williams, önümüzdeki günlerde fiyat artışlarının “kaçınılmaz” olduğunu belirterek benzinin litre fiyatının 150 peniye, dizelin ise 180 peniye ulaşabileceğini öngördü.
Bu gelişmeler üzerine RAC ve AA, sürücülere gereksiz yolculuklardan kaçınmaları ve ani hızlanmalardan uzak durmaları yönünde tavsiyelerde bulundu.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) da işe gidiş gelişlerin azaltılması ve otoyol hız limitlerinin düşürülmesi gibi önlemler önerdi. Ancak hükümet, vatandaşların günlük hayatlarına normal şekilde devam etmeleri gerektiğini savundu.
Konut Bakanı Steve Reed, “Yakıt karneye bağlanmayacak, durumu izliyoruz” dedi.
Konut kredileri ve tatil fiyatları etkileniyor
Uzmanlara göre Orta Doğu’daki çatışma, mortgage piyasasında da ciddi etkiler yarattı. İngiltere Merkez Bankası’nın enflasyon uyarılarının ardından bankalar faiz oranlarını artırdı.
Beş yıllık sabit mortgage oranları ay başındaki yüzde 4,95 seviyesinden yüzde 5,39’a yükselerek Temmuz 2024’ten bu yana en yüksek seviyeye çıktı.
Yaz tatilleri de daha pahalı hale geliyor. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’ne (IATA) göre jet yakıtı fiyatları savaşın başlamasından bu yana neredeyse iki katına çıktı.
Havayolu şirketleri bilet fiyatlarını artırmaya başladı. Ryanair CEO’su Michael O’Leary, yaz aylarında Avrupa tatillerinin daha pahalı olacağını söyledi.
Sanayi üretimi risk altında
Enerji yoğun sektörler, artan gaz fiyatları nedeniyle üretim kesintisi riskiyle karşı karşıya. Kimya, seramik ve cam sektörlerinin özellikle etkilenmesi bekleniyor.
Energy Intensive Users Group Direktörü Arjan Geveke, hükümetin kısa süre içinde destek paketleri açıklaması gerekebileceğini söyledi.
Centrica CEO’su Chris O’Shea ise Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla günlük 100 milyon varillik küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin kaybedildiğini, ayrıca küresel gaz arzının yüzde 4’üne kadar düşüş yaşandığını belirtti.
Uzmanlar, krizin bu şekilde devam etmesi halinde etkilerinin küresel ölçekte hissedileceği uyarısında bulunuyor.