Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği Yenilendi, Neler Değişti?

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği 28 Nisan 2026’da (R.G.: 33237) yenilendi (1).

Kısaca Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) hakkında bilgi:

Çeşitli toplumlar, geniş GETAT kavramı altında kapsanan farklı yerel şifa yöntemleri geliştirmiştir. Afrika, Çin ve Hint geleneksel ilaç ve yöntemleri buna örnek verilebilir. Abdullahi (2011) çalışmasında Afrika geleneksel tıbbını ele alırken, sömürgecilik döneminden önce GETAT’ın Afrika'daki milyonlarca insana sunulan baskın tıbbi sistem olduğunu vurguluyordu. Hatta GETAT Afrika’da nüfusun daha büyük bir kısmı için tek tıbbi bakım kaynağıydı. Sömürgecilik ve Batı dini ve eğitimi ile küreselleşme olgusu, Afrika'da, genellikle eğitimli seçkinler arasında GETAT algısını olumsuz yönde etkilemiştir. Buna rağmen, GETAT uygulamalarına olan talep ve kullanım sadece Afrika'da değil, aslında tüm dünyada artmaya devam etmektedir. Bu nedenle, özellikle gelişmekte olan ülkelerde GETAT uygulayıcıları tedavi sürecinde önemli rol almaktadırlar (2). Geleneksel tıbbın temel unsurlarından olan Geleneksel Çin Tıbbı 3.000 yıllık köklere sahiptir. Çin Halk Cumhuriyeti’nin resmî kaynaklarına göre 2003 yılı verisine göre; ülke genelinde 34 yükseköğrenim kurumunda Geleneksel Çin Tıp hekimliği ve farmakoloji eğitimi verilmektedir. Batı tıbbı eğitimi veren her tıp fakültesinde en az bir Geleneksel Çin Tıp kürsüsü bulunmaktadır. Bugün Geleneksel Çin tıbbı Avrupa, Kuzey Amerika ve Türkiye’de de bilinmektedir ve uygulanmaktadır (3).

Hint tıbbının bir uygulaması Ayurveda M.Ö. 2. Yüzyıla dayanmaktadır. Ayurveda'nın temelleri, Hindu Felsefi öğretilerinin Vaisheshika adlı kadim okulları ve Nyaya adlı mantık okulu tarafından atılmıştır. “Charaka Samhita”da Ayurvedik tıbbın tüm yönleri tanımlanmıştır ve “Sushruta Samhita” ise cerrahi bilimini tanımlayan bir eserdir (4).

GETAT uygulamaları için tarih öncesi dönemlere kadar geriye gidilebilir. Fosil kayıtlarına göre, bitkilerin ilaç olarak kullanımı en az 60.000 yıl öncesine kadar takip edilebilir. Çin, Hint ve Afrika örneklerinde görüldüğü gibi dünya genelinde çeşitli kültürlerde, çeşitli uygulamaları kapsayan GETAT bugün büyük bir endüstriye dönüşmektedir. 2012 yılında, GETAT endüstrisinin toplam değeri, Çin'in ilaç endüstrisi için toplamın yaklaşık üçte birine eşdeğerdi (5).

Japonya’da geleneksel ilaçların toplam tüketim içerisindeki payı %83’e kadar varmıştır. Bununla birlikte GETAT için bilimsel kanıtlar henüz yetersizdir. Batı tıp biliminin birçok uygulayıcısı, bu tür GETAT uygulamalarının güvenilirlikten yoksun olduğunu düşünüyor. Bugün için GETAT konusunda ulusal politika yürüten ve yönetmelik hazırlayan ülkeler arasında Çin, ABD, Kuzey Kore, Hindistan, Japonya, Avustralya, Almanya, Norveç, Kanada, Küba ve İtalya yer almaktadır. Türkiye bu ülkeler arasında 2014 yılından bu yana yer almıştır. Bu ülkelerde yasal olarak uygulama hekimlerle sınırlandırılmıştır ve GETAT uygulaması yapan hastaneler bulunmaktadır (6).

Türkiye’de GETAT üzerine ilk hukuksal düzenleme 1991 yılında çıkarılan “Akupunktur Tedavi Yönetmeliği”dir (7). Daha sonra 2002 yılında “Akupunktur Tedavisi Uygulanan Özel Sağlık Kuruluşları ile Bu Tedavinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik” çıkarılmıştır (8). En önemli hukuksal dayanak ise 2014 yılında yürürlüğe giren Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği (Tarih: 27 Ekim 2014 ve Sayı: 29158) dir. Bu Yönetmelik ile 15 GETAT uygulaması (1) Akupunktur, 2) Apiterapi, 3) Fitoterapi, 4) Hipnoz, 5) Sülük uygulaması, 6) Homeopati, 7) Kayropraktik, 8) Kupa (kuru kupa ve yaş kupa [hacamat] uygulaması), 9) Larva uygulaması, 10) Mezoterapi, 11) Proloterapi, 12) Osteopati, 13) Ozon uygulaması, 14) Refleksoloji ve 15) Müzikterapi) hukuksal bir dayanağa kavuşmuştur (9).

Diğer ülkelerdeki GETAT hukusal düzenlemeleri:

Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) 2002 yılında GETAT için bir model kılavuz hazırlanmıştır. Almanya, Fransa, İsveç gibi Avrupa ülkelerinde hekimlerin hastaları uygulanacak tedaviler konusunda bilgilendirirken, GETAT uygulamaları hakkında da bilgi vermesi görüşü baskın hale dönüşmektedir (6,10).

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği 27 Ekim 2014’de çıkarılmış olup (9) 28 Nisan 2026’da yönetmelik yenilenmiştir (1).

Yeni yönetmelik incelendiğinde eskisine göre değişiklikleri 7 başlık altında toplayabileceğimizi gördük. Değişiklikler:

1. Genişletilmiş Uygulayıcı Kapsam: Bağımsız uygulama hakları, doktor olmayan sağlık profesyonellerine genişletildi ve yetkili GETAT uygulayıcılarının yelpazesi doktorların ötesine geçti.
2. Rahat Fiziksel Alan Gereksinimleri: Minimum 12 m² alan gereksinimi kaldırıldı ve GETAT başvurularının herhangi bir muayene veya tedavi odasında yapılmasına olanak tanıdı.
3. Bilim Komisyonun Rolünün Değişmesi: Komisyon artık yılda bir toplanıyor olacak, başvuru değerlendirmeleri Bakanlığa devrediliyor ve bu durum karar alma süreçlerini kolaylaştırıyor.
4. Özel Tesisler İçin Fiyat Tavanı: Özel merkezler tedaviden önce yazılı ücret bildirimi sunmak zorundadır; Bakanlık asgari ve maksimum fiyatları belirleme yetkisi kazandı.
5. Daha Katı Yan Etkiler Raporlaması: Raporlama süreleri aylık olarak 24 saate kısaltıldı ve izlemeyi artırmak için doğrudan Bakanlığa gönderim yapılması gerekiyordu.
6. Hastanede Yatan Hastalar İçin GETAT: GETAT hizmetleri artık yatarak servislerde sunulabilmekte, sorumlu doktorun takdiriyle tedavi erişimini genişletmektedir.
7. Yeni Düzenlemelerle Genişletilmiş Hizmet Alanları:

* Diş klinikleri artık yasal olarak akupunktur, apiterapi, fitoterapi, hipnoz ve ozon tedavisi gibi GETAT tedavilerini sunabilir, diş hekimliğinde hasta bakım seçeneklerini geliştirebilir olacaktır.

* GETAT uygulama birimlerinin bulunmasına artık sağlık hizmeti birimlerinde ve evde sağlık ortamlarında izin verilmiş, bu da evde veya kurumsal bakımda geleneksel ve tamamlayıcı tedavilere ihtiyaç duyan hastalar için erişilebilirliği artırır olacaktır.

* Osteopati ve kayropraktik gibi manuel terapiler sertifikalı doktorlar ve fizyoterapistler tarafından yapılabilirken, refleksoloji sertifikalı sağlık profesyonelleri için yetkilendirilmiştir ve böylece daha geniş manuel tedavi erişimi sağlanacaktır.

* Daha önce belirli odalarla sınırlı olan hizmetlere artık tüm tedavi odalarında ve yataklı servislerde izin veriliyor ve bu da sağlık ortamlarında kapsamlı GETAT terapilerinin sunulmasını kolaylaştırıyor olacaktır (12).

Kaynaklar:

1. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği (Resmî Gazete Tarihi: 28.04.2026 Resmî Gazete Sayısı: 33237) https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=45117&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (Erişim: 30.04.2026).
2. Abdullahi, A. A. (2011). Trends and challenges of traditional medicine in Africa. African journal of traditional, complementary and alternative medicines, 8(5S).
3. Ekmekci, P. E. (2018). 3.000 Yıl öncesinden günümüze geleneksel çin tıbbı; tarihi, bugünü ve geleceği. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Dergisi, 1(3), 132-40.
4. Jaiswal, Y. S., & Williams, L. L. (2017). A glimpse of Ayurveda–The forgotten history and principles of Indian traditional medicine. Journal of traditional and complementary medicine, 7(1), 50-53.
5. Yuan, H., Ma, Q., Ye, L., & Piao, G. (2016). The traditional medicine and modern medicine from natural products. Molecules, 21(5), 559.
6. Biçer, İ., & Balçık, P. Y. (2019). Geleneksel Ve Tamamlayıcı Tıp: Türkiye Ve Seçilen Ülkelerinin İncelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(1), 245-257.
7. Akupunktur Tedavi Yönetmeliği (Tarih: 29 Mayıs 1991; Sayı: 20885) [İnternet]. [Erişim tarihi: 16.06.2022]. http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/20885.pdf
8. Akupunktur Tedavisi Uygulanan Özel Sağlık Kuruluşları ile Bu Tedavinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik (Tarih: 16 Eylül 2002. Sayı: 24879) [İnternet]. [Erişim tarihi: 16.06.2022]. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2002/09/20020917.htm#6
9. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği (Tarih: 27 Ekim 2014 ve Sayı: 29158) [İnternet]. [Erişim tarihi: 16.06.2022]. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141027-3.htm
10. Söğüt İS. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında aydınlatılmış onam sorunu. İKÜHFD. 2017;16 (2):627-649.
11. https://www.memurlar.net/haber/1165805/geleneksel-tip-yonetmeligi-yenilendi-iste-one-cikan-degisiklikler.html (Erişim: 29.04.2026).