Kıbrıs: Egemen Eşitlik ve Stratejik Güvenlik?!

Efendiler, Kıbrıs’a Dikkat Ediniz ve/veya Egemen Eşitlik ve Geri Alınamaz Stratejik Kazanımlar İçin Tarihi Sınav?!

Gazi Mustafa Kemal Atatürk (1937)

...

Bu söz, yalnızca bir coğrafi uyarı değil; Anadolu’nun güvenliği, ikmal hatları, enerji koridorları ve bölgesel caydırıcılık açısından Kıbrıs’ın vazgeçilmez stratejik değerini ortaya koyan bir vasiyettir.

Atatürk’ün bu öngörüsü, 1960’lardan bugüne Kıbrıs meselesinin özünü özetler:

Egemenlik ve güvenlikten taviz, Türkiye’nin ve Kıbrıs Türklerinin varoluş mücadelesinde kabul edilemez bir zayıflıktır.

2025-2026 itibarıyla müzakerelerde ortak zemin hâlâ bulunamamış durumda.

Türk tarafı egemen eşitlik ve iki devletli çözümü savunurken, Rum tarafı klasik federasyonda ısrar ediyor.

KKTC Meclisi’nin Ekim 2025’te kabul ettiği “İki Devletli Çözüm” kararı, federasyon modelinden resmî kopuşu tescilledi ve Türk tarafının pozisyonunu güçlendirdi.

Bu çerçevede, olası bir çözüm sürecinin kritik düğüm noktalarını tarihsel dersler, stratejik gerçekler ve uluslararası hukuk ışığında analiz edelim.

KKTC’nin egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü, müzakerelerin başında uluslararası bir belgeyle (yeni kurucu antlaşma veya BM Güvenlik Konseyi kararı) güvence altına alınmalıdır.

Aksi takdirde, geçmişte olduğu gibi “azınlık” statüsüne indirgenme riski doğar.

1960 Zürih-Londra Antlaşmaları bi-komünal bir cumhuriyet kurmuştu; ancak Rum tarafının 1963 anayasa değişiklikleri sistemi çökertti.

Egemen eşitlik olmadan başlanan müzakereler, Türk tarafını baştan dezavantajlı kılar.

Bu, uluslararası hukukun eşit egemenlik ilkesine de uygundur.

KKTC’nin Türk Devletleri Teşkilatı’nda gözlemci üyeliği gibi adımlar, izolasyonun kırılması yönünde önemli ancak yetersiz kazanımlardır; tam tanınma ve eşit statü şarttır.

Türkiye’nin 1960 Garanti Antlaşması’ndan doğan hakları aynen devam etmelidir.

Bu antlaşma, Kıbrıs’ın bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve anayasal düzenini garanti ederken, garantör devletlere müdahale hakkı tanır.

1974 müdahalesi, Yunan cuntasının Enosis darbesine karşı bu hak kapsamında yapılmıştır.

Garantilerin sulandırılması, Kıbrıs Türklerini 1963-1974 dönemindeki savunmasızlığa geri döndürür.

Türk tarafı için bu haklar kırmızı çizgidir.

TSK’nın adadaki varlığı, yeni bir uluslararası anlaşmayla hukuki statüye kavuşturulmalıdır.

İngiltere’nin Akrotiri ve Dikelya’daki egemen üslerini muhafaza etmesi gibi, Türkiye’nin de güvenlik garantisi çerçevesinde kalıcı askeri üsleri uluslararası anlaşmayla güvence altına alınmalıdır.

Savunma “merkezi devlete” bırakılırsa, caydırıcılık ve hızlı müdahale kabiliyeti nasıl korunacaktır?!

Tarih, garantisiz düzenlemelerin istikrarsızlık ürettiğini gösteriyor.

Kalıcı Türk varlığı, hem KKTC’nin güvenliğini hem Doğu Akdeniz dengesini sağlar.

Ek olarak, demografik değişimler ve ekonomik izolasyonun yarattığı güvenlik riskleri (göç baskısı, genç nüfusun adadan ayrılması) bu varlığı daha da kritik kılmaktadır.

Türkiye limanlarını, hava sahasını ve diğer imkânlarını açarken, somut ve geri alınamaz kazanımlar elde etmelidir:

Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, vize serbestisi, PESCO gibi Avrupa savunma projelerine katılım, AB fonlarının açılması, siyasi blokajların kaldırılması ve Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları ile enerji haklarının uluslararası belgeyle garantisi.

Türkiye’nin Doğu Akdeniz enerji projelerinde ana transit ülke olması kabul edilmelidir.

Maraş ve Güzelyurt gibi geri dönüşü olmayan tavizlerin karşılığında egemenlik tanınması, güvenlik garantileri, ekonomik entegrasyon ve stratejik üs hakları gibi kalıcı kazanımlar şarttır.

Rum tarafı referandumda “hayır” derse, Türkiye’nin tavizleri otomatik hükümsüz olmalıdır; 2004 Annan Planı’ndaki tek taraflı fedakârlık tekrarlanamaz.

Çözüm, eş zamanlı ve karşılıklı kabul şartına bağlı kalmalıdır.

2025-2026’da Kıbrıs açıklarında yeni gaz keşifleri (Cronos vb.) ve bölgesel anlaşmalar (Türkiye’nin BOTAŞ üzerinden uluslararası şirketlerle işbirlikleri, Mısır rotalı ihracatlar) enerjiyi hem fırsat hem risk hâline getirdi.

Türk tarafı, kaynakların eşit paylaşımı için 2019’dan beri masada olan teklifleri yenilemelidir.

Ada’yı enerji hub’ı yapmak yerine, tek taraflı Rum-İsrail-Yunan ekseni projeleri (EastMed benzeri) gerilimi tırmandırıyor.

Türkiye’nin transit ülke rolü, hem ekonomik kazanç hem stratejik denge sağlar; ancak bu, egemen eşitlik olmadan kalıcı olamaz.

Kıbrıs çözümü, Türkiye-AB ilişkilerinde “sıfır kazanç” olmamalıdır.

Kıbrıs Rum Kesimi’nin 2004’te çözüm olmadan AB’ye alınması haksızlığı düzeltilmelidir.

2026’da Kıbrıs’ın AB Dönem Başkanlığı, bu süreçte Rum tarafına avantaj sağlamamalı; aksine, Türk tarafının kazanımlarını güvence altına almalıdır.

Stratejik Uyarı ve Tarihi Ders Bu sorular netleşmeden atılacak her adım, 1960’ların riskini taşır.

Garantisiz, egemen eşitliksiz, güvenliksiz bir “çözüm”, Kıbrıs Türklerini azınlık konumuna düşürür ve Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki konumunu zayıflatır.

Atatürk’ün uyarısı hâlâ geçerlidir: Kıbrıs düşman elinde veya kontrolsüz kalırsa ikmal yolları, enerji güvenliği ve bölgesel denge tıkanır.

Etkili ve kalıcı çözüm, ancak Türk tarafının egemen eşitliği, Garanti Antlaşması’nın devamı, TSK varlığının hukuki güvencesi, kalıcı üsler, geri alınamaz anlaşmalar, enerji hakları ve AB ile eş zamanlı somut kazanımlar temelinde mümkündür.

Aksi takdirde, “çözüm” adı altında yeni bir belirsizlik ve gerilim döngüsü başlar.

Ezcümle: Tarih, egemenlikten taviz veren milletlerin bedel ödediğini gösterir. Atatürk’ün mirası kararlılık ve uyanıklıktır.

Kıbrıs’ta zafer, egemen eşitlik ve stratejik güvenlikten geçer.

Türkiye ve KKTC, tarihsel haklarını, stratejik çıkarlarını ve geleceğini bu ilkelerle savunmaya devam edecektir.

Egemenlik verilmez, alınır ve korunur.
Cüneyt Şaşmaz