Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca (SBB), eylül ayının başında yayımlanan 2027-2029 Orta Vadeli Program'da (OVP) teknolojik bağımsızlığın ve ekonomik güvenliğin güçlendirilmesi amacıyla stratejik sektörlerde yerli AR-GE, üretim ve yenilik kapasitesinin artırılması hedeflendi.
Plana göre savunma, sağlık, yarı iletkenler ve yapay zeka gibi stratejik sektörlerde geliştirilen teknolojilerin ekonomiye ve sivil kullanım alanlarına aktarılması desteklenecek.
Savunma sanayisinin ihtiyaç duyduğu yetkinliklerin geliştirilmesi amacıyla değişen teknolojik trendlere uyum sağlayacak sürekli eğitim ve mesleki gelişim programları yaygınlaştırılacak.
Savunma sanayisi, yapay zeka, siber güvenlik, enerji ve madencilik ile uzay teknolojileri gibi nitelikli insan kaynağı ihtiyacı bulunan stratejik alanlarda iş gücü yetiştirmeye yönelik lisansüstü eğitim desteklenecek.
Bu alanlarda kamu, üniversite ve özel sektör işbirliğiyle sürekli eğitim ve gelişim programları ile mesleki eğitim imkanları yaygınlaştırılacak.
"Savunma sanayisi, bize güçlü bir AR-GE mühendis ordusu kazandırdı"
Boğaziçi Üniversitesi Teknopark Genel Müdürü Duran, AA muhabirine, gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Türkiye'de de savunma sanayisinde geliştirilen ürün ve teknolojilerin zamanla sivil kullanım alanlarına kazandırılmasının olağan ve olması gereken bir süreç olduğunu söyledi.
Devletlerin her zaman acil, kritik ve stratejik ihtiyaçlarına yönelik ürün ve platform geliştirmek üzere kar-zarar hesabı gözetmeksizin bütçe ve finansman ayırabildiğini belirten Duran, sivil sektörün tek başına gerçekleştirmesinin zor olduğu bu AR-GE ve üretim süreçlerinin zaman içinde sivil alanlara aktarıldığına dikkati çekti.
Duran, bu aktarımın yüksek katma değerli üretim kapasitesinin geliştirilmesine, ekonomik çeşitliliğin artırılmasına, ithalatın azaltılmasına, nitelikli istihdamın artırılmasına ve uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini kaydetti.
OVP’de ortaya konulan vizyon doğrultusunda dünyada olduğu gibi Türkiye'de de benzer bir dönüşüm sürecinin görüldüğünü vurgulayan Duran, şöyle konuştu:
"Türkiye'nin son 20 yıllık gelişiminde savunma sanayisinin büyümesiyle denizden havaya farklı platform ve sistem altyapılarında elde edilen teknolojik kazanımların zamanla sivil kullanıma aktarıldığını görüyoruz. Artık bunu daha hızlı görmeye başlayacağız çünkü bu, birikimli bir süreç. Savunma sanayisindeki bilgi birikimi, altyapı ve teknoloji havuzu büyüdükçe geliştirilen ürünlerin, patentlerin ve lisansların zamanla sivil alanlarda kullanıldığını görmeye başlayacağız. Orta Vadeli Plan’da bunun teşvik edilmesi, geliştirilmesi bize tekrar güzel bir vizyon çizmiş oldu."
Duran, savunma sanayisindeki gelişmelerin teknoloji alanındaki ilerlemelere katkı sağladığı kadar üniversiteler, teknoparklar ve şirketlerde güçlü test altyapılarının oluşturulmasına da destek olduğuna dikkati çekerek, "(Savunma sanayisi) Bize güçlü bir AR-GE mühendis ordusu kazandırdı." değerlendirmesinde bulundu.
"OVP'deki başlıkların hepsi çok özenle seçilmiş"
Cem Duran, yerli AR-GE ve üretim kapasitesinin, geliştirilmesi hedeflenen savunma, sağlık, yarı iletkenler ve yapay zeka gibi stratejik sektörlerin teknolojik bağımsızlık açısından kritik öneme sahip olduğuna dikkati çekti.
Bu alanların yerli ürün ve sistemlerin geliştirilmesinde temel rol oynadığını, özellikle yapay zekanın artık pek çok teknolojinin ana bileşenlerinden biri haline geldiğini vurgulayan Duran, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bir pandemi atlattık. O süreçte devletlerin kendi ilacını üretmesinin, kendi sağlık sistemini geliştirmesinin ne kadar kıymetli olduğunu gördük. Yarı iletkenler neredeyse bütün teknolojilerin donanımında bulunan maddelerdir. Bu alanlarda bağımsızlığınızı sağlamak ve tek başınıza ayakta durabilmek için teknolojinin gelişmesi için çok kıymetlidir.
Tüm savunma sisteminizi geliştirebilirsiniz ama belki bir yarı iletken teknolojisinde sınıfta kaldığınız için onlar da sekteye uğrayabilir. Bu yüzden OVP’deki başlıkların hepsi çok özenle seçilmiş. Yapay zeka ise başlı başına çok kritik. Ben 3 senedir Boğaziçi Üniversitesi Teknopark'tayım, gelen projelerin neredeyse tamamında artık yapay zeka var. Yapay zeka olmayan bir proje göremiyoruz. Bu yüzden bunların geliştirilmesi de bundan sonraki süreçte kritik olduğu için seçildiğini düşünüyorum."
"Seneye AR-GE mühendisi sayımızı 3 binlere çıkartacağız"
Duran, 25 yılda yapılan yatırımlarla sayısı 115'e ulaşan teknoparklar ile buralarda görev yapan 115 binden fazla AR-GE mühendisinin teknoloji aktarımında kritik rol üstleneceğini belirterek, üniversite, özel sektör ve teknoparkların OVP'nin hedeflerine ulaşılmasında önemli katkı sağlayacağını vurguladı.
Boğaziçi Üniversitesi Teknopark olarak OVP'de ortaya konulan hedefleri desteklemek amacıyla çalışmalar sürdürdüklerini ifade eden Duran, 3 yıl önce yaklaşık 30 olan AR-GE şirketi sayısının 150'ye, 200 civarında olan mühendis sayısının da yaklaşık 1000'e yükseldiğini söyledi.
Duran, yaptıkları çalışmalar ve gelecek hedeflerine ilişkin şunları kaydetti:
"Seneye AR-GE mühendisi sayımızı 3 binlere çıkartacağız. Böyle olunca da aslında kendi öğrencimiz, kendi akademisyenimiz. kendi teknopark şirketlerinde çalışmaya başlayacaklar. Bizim Kandilli ve Etiler olmak üzere birkaç kampüste teknopark alanımız var. Etiler, daha çok yapay zeka ve finans teknolojilerine odaklanırken Kandilli'deki teknik altyapılar, hem burada deprem mühendisliğinin olması hem de bir derin teknoloji üssünün olması sebebiyle iyi bir laboratuvar altyapısı var, burada da daha çok sağlık, biyoteknoloji, biyomedikal gibi girişimcilere ev sahipliği yapıyoruz. Bunların hepsi de Orta Vadeli Plan'da hassas olan, kritik olarak geliştirilmesi düşünülen alanlar. İşin doğası gereği de aslında böyle evrimleşirken devletin, hükümetin de bu hedefimizi göstermiş olması faydalı oldu."
Teknoparkların bilgi ve tecrübesi Anadolu'ya taşınıyor
Duran, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının büyük teknoparkların bilgi ve tecrübelerini Anadolu'ya taşımasına yönelik vizyonu doğrultusunda Batman'da 1000 metrekarelik kuluçka merkezi açtıklarını ifade etti.
Bu vizyon doğrultusunda Batman'da açılan kuluçka merkezine ilişkin Duran, şunları kaydetti:
"O coğrafyanın kendi niteliğinden ötürü orada tarım teknolojileri girişimcilerimiz var. 15 girişimcimizden 3'ü veya 4'ü tarım teknolojisi çalışıyor. O tarafta da bu bilgiyi yayıyoruz. Ayrıca yapay zeka çalışan genç arkadaşlar, başka sektörlerde çalışan girişimciler de var. Oradaki adımın da Boğaziçi'nin buradaki birikiminin de bütün Anadolu'ya yayılmasının önemli olduğunu düşünüyorum."