Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında düzenlenen "Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı"nda konuştu.
Guterres, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi, Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan'ın Sıfır Atık Projesi kapsamında gösterdiği liderliği överek "Türkiye First Lady'sine, danışma kurulumun başkanlığı da dahil olmak üzere Sıfır Atık hareketine sağladığı yorulmak bilmeyen liderliği ve bu COP'ta metan konusunu gündeme getirdiği için teşekkür ederim." diye konuştu.
Antalya'da düzenlenen COP31'i bir "sıfır atık COP"u haline getirdiği için Türkiye'yi tebrik eden Guterres, şöyle devam etti:
"Sıfır atık, net bir farkındalıkla başlar. Dünya'mız çöplerin içinde boğuluyor. Her yıl 2 milyar tondan fazla kentsel atık üretiyoruz. Her gün, plastikle dolu 2 bin çöp kamyonuna eşdeğer miktarda atık okyanuslara, nehirlere ve göllere dökülüyor. Elektronik atık, geri dönüştürdüğümüzden 5 kat daha hızlı artıyor ve milyarlarca insan hala hiçbir atık toplama hizmetinden yararlanamıyor. Bunun bedelini insanlar ödüyor."
Guterres, açık alanda yakılan çöplerin, çocukların soluduğu havayı zehirlediğini vurgulayarak "Mikroplastikler gıdalarımızı, suyumuzu ve vücudumuzu kirletiyor. Çöp depolama alanları suyu ve toprağı kirletiyor; atık konusunda gıdadan daha savunulamaz bir konu yoktur. Her gün, 1 milyar öğün yetecek kadar yiyeceği çöpe atarken, yüz milyonlarca insan açlık çekiyor." ifadelerini kullandı.
Atıkların da dünyayı tahrip ettiğine dikkati çeken Guterres, özellikle metan yoluyla gıda kaybı ve israfı, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila yüzde 10'unu oluşturduğunu dile getirdi.
Guterres, çöp sahalarında çürüyen gıdaların on yıllar boyunca metan salmaya devam ettiğini aktararak şu ifadeleri kullandı:
"Atıklar ve atık sular, insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık 5'te 1'ini oluşturuyor ve günümüzde küresel ısınmanın neredeyse tamamından metan sorumlu. Metan emisyonlarını azaltmak, küresel ısınmayı 1,5 derece ile sınırlamanın en hızlı yollarından biridir. Bu nedenle haziran atık, tarım ve fosil yakıtlar alanlarında metanla mücadeleye yönelik bir eylem çağrısı başlattım. Fosil yakıt endüstrisi, emisyonları en hızlı şekilde azaltmak için gerekli imkanlara, teknolojiye ve sorumluluğa sahiptir. Oysa düzenlemeler geri çekilirken veya ertelenirken, bu sektörün metan emisyonları hala artmaya devam ediyor."
2025'te yaklaşık 167 milyar metreküp gaz yakıldığını belirten Guterres, "bu miktarın Afrika'nın bir yılda tükettiği miktara neredeyse eşit olduğunu ve tahmini 54 milyar doların duman olup gittiği" anlamına geldiğini belirtti.
Guterres, fosil yakıtlardan kaynaklanan metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 30'unun, net bir maliyet olmaksızın azaltılabileceğini belirtti.
Sıfır atık çözümleri sonuç vermeye başladı
Uydu teknolojisinin artık büyük sızıntıları tespit edebildiğini vurgulayan Guterres, sözlerini şöyle sürdürdü:
"2023'ten bu yana BM Çevre Programı'nın (UNEP) metan uyarı ve izleme sistemi 5 binden fazla uyarı yayımladı. Ancak bu uyarılara yanıt veren ülke sayısı, bir elin parmaklarını geçmiyor. Kirliliğin kaynağını biliyoruz ve bunu nasıl durduracağımızı da biliyoruz. Gönüllü eylemler artık yeterli değil. Bu nedenle petrol ve gaz sektörü için küresel bir 'sıfıra yakın metan' standardı çağrısında bulundum. Bugün, Birleşmiş Milletler Çevre Programı'ndan, sağlam ölçüm, raporlama ve doğrulamaya dayanan, güvenilir ve bilim temelli bir kriter geliştirmesini talep ediyorum. Bu standart, 'sıfıra yakın metan' petrol ve gaz için küresel bir pazarın temelini oluşturabilir."
Guterres, herkesi bu girişimin arkasında durmasını rica ederek sıfır atık çözümlerinin şimdiden sonuç vermeye başladığının altını çizdi.
Japonya'nın gıda atığını yarıdan fazla azalttığına dikkati çeken Guterres, Güney Afrika'nın Durban kenti, Bangladeş'in başkenti Dakka'da ve Uganda'nın başkenti Kampala'da organik atıkların kompost, gübre ve hayvan yemi haline getirildiğini ve bunun da maliyetleri düşürerek istihdam yarattığını söyledi.
Guterres, döngüsel ekonominin ise 2050'ye kadar yılda 100 milyar dolardan fazla net kazanç sağlayabileceğini belirterek şu değerlendirmelerde bulundu:
"Taahhütlerin devri sona erdi, dünyanın eyleme ihtiyacı var. Bu da 2030'a kadar gıda israfını yarıya indirmek, açık alanda çöp dökme ve yakma uygulamalarına son vermek, çöp depolama alanlarından ve atık sulardan metan gazını yakalamak, uzun ömürlü ürünler tasarlamak ve üreticileri sattıkları ürünlerden sorumlu tutmak, plastik kirliliğine son verecek iddialı bir küresel anlaşma imzalamak ve şehirlerin atık toplama, kompostlama ve döngüsel altyapı çalışmaları için finansman sağlamaktır."
Metan konusunda, hükümetlerden atıkları önlemek, geri kazanmak ve sorumlu bir şekilde yönetmek için sıkı kurallar uygulamalarını ve teşvikler oluşturmalarını rica eden Guterres, üreticilerin rutin alevleme ve havaya salma uygulamalarına son vermelerini ve sızıntıları gidermelerini, alıcıların doğrulanmış azaltımlar talep etmelerini, yatırımcıların ise performansın sürdürülebilirliğini önemsemelerini beklediğini vurguladı.
Guterres, sıfır atığın, temiz hava ve su, daha sağlıklı topluluklar, insana yakışır işler ve kaynakların daha adil kullanımı anlamına geldiğini vurgulayarak, "Bu da ekonomilerin ve toplumların gelişmesine olanak tanır. Atık yönetiminden atık önlemeye geçelim, daha güvenli bir ekonomiye geçiş yapalım ve kontrolsüz metan kirliliği çağına son verelim." dedi.
COP31'de sıfır atık ve döngüsel ekonomi hedefleri ele alındı
İngiltere İklim Özel Temsilcisi Rachel Kyte, 2042'ye kadar atık miktarını 2019 seviyelerine kıyasla yüzde 50 oranında azaltmayı hedeflediklerini belirterek, bu süreçte ilerlemeyi izlemek üzere ara hedefler belirlediklerini dile getirdi.
Kyte, İngiltere'de farklı metodolojilerin mevcut olduğunu belirtmekle birlikte döngüsellik konusunda daha iddialı hedeflerin belirlenmesi ve döngüsel malzeme kullanım oranlarının ölçülmesine yönelik tutarlı bir yaklaşımın benimsenmesini desteklediğini vurguladı.
Cezayir Çevre ve Yaşam Kalitesi Bakanı Kaouther Krikou, ülkesinin Paris Anlaşması ve 2030 Gündemi çerçevesinde sürdürülebilir kalkınma ve iklim eylemine olan bağlılığını yeniden teyit ederek organik atıkların toprakta ve tarımda kullanılmak üzere komposta dönüştürülmesi ve biyogazdan enerji elde edilmesi gibi atıkların geri kazanımı ve değerlendirilmesine yönelik sektörlerin geliştirilmesinin gerekliliğini vurguladı.
Krikou, böylece döngüsel ekonominin, yasal bir seçenek ve gerçek bir yatırım fırsatı haline geldiğini belirterek bu durumun, atık sektöründe faaliyet gösteren 6 binden fazla ekonomik işletmeyle ekonomik yapıya olumlu katkı sağladığını söyledi.
Fas Enerji ve Maden Bakanı Charafat Afailal da iklim değişikliğiyle mücadelenin sadece enerji sistemlerini dönüştürmekle ilgili olmadığını vurgulayarak üretim ve tüketim kalıplarını değiştirmeyi, kaynak kullanımını iyileştirmeyi ve atıkları önlemeyi ve değerlendirmeyi de gerektirdiğini ifade etti.
Afailal, bu bağlamda Fas'ın hedefinin özellikle evsel atık üretimindeki öngörülen artışı en az yüzde 50 oranında azaltmayı ve malzemelerin döngüsellik oranını 2035'e kadar yüzde 15'e çıkarmayı amaçlayan küresel trendlerle uyumlu olduğunu kaydetti.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) İklim Değişikliği ve Çevre Bakanı Amna Al Dahak Al Shamsi, ülkesinin belirli tek kullanımlık plastik ürünleri yasakladığına dikkati çekerek Küresel Metan Taahhüdü’nün bir katılımcısı olarak bu alandaki çalışmalarını sürdürdüğünü dile getirdi.
Shamsi, konuşmasında, metan azaltımı konusunda deneyimlerini paylaşmayı ve ortaklarıyla işbirliği yapmayı teklif etti.
İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Genel Sekreteri İsmail Vild eş-Şeyh Ahmed, üye devletlerin kapasitelerinin yerleşik geri dönüşüm sistemlerinden temel atık toplama hizmetlerindeki eksikliklere kadar farklılık gösterdiğine dikkati çekti.
Ahmed, 2035'e kadar küresel katı atık üretiminde öngörülen artışın yarıya indirilmesi ve küresel döngüsel malzeme kullanım oranının 2035'e kadar en az yüzde 15’e çıkarılması hedeflerini olumlu bulduğunu kaydetti.
Ülkelerin iklimle mücadele için aldığı kararlar
Esvatini Başbakanı Russell Dlamini, atık yönetiminin halk sağlığı, iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir kalkınma açısından önemli bir sorun haline geldiğini belirterek, ülkesinin 2035'e kadar organik atıkların yüzde 30'unu kompostlaştırmayı ve belediye atıklarının açıkta yakılmasını yüzde 30 azaltmayı hedeflediğini söyledi.
Ülkedeki atıkların yaklaşık yüzde 84'ünün organik olduğunu ancak yalnızca yüzde 1'inin kompostlaştırıldığını aktaran Dlamini, metan emisyonlarının azaltılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi için iklim finansmanı, teknoloji transferi ve uluslararası işbirliğinin önemini vurguladı.
Dünya Bankası Grubu Genel Müdürü ve Bilgi Yönetiminden Sorumlu Üst Düzey Yöneticisi Paschal Donohoe, atık yönetimi ve döngüsel ekonomi uygulamalarının metan emisyonlarını azaltmanın yanı sıra halk sağlığının korunması, ekonomik kalkınma ve istihdam açısından önemli fırsatlar sunduğunu ifade etti.
Gelişmekte olan ülkelerde bu alandaki yatırımların yetersiz kaldığına dikkati çeken Donohoe, finansman açığının kapatılması için küresel yatırımların en az 3,5 kat artırılması ve kamu ile özel sektör arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Cabo Verde Cumhuriyeti Çevre, İklim Eylemi ve Enerji Bakanı Carlos Alberto Ramos Varela ise ülkesinin 2035'e kadar atık sektöründen kaynaklanan emisyonları mevcut eğilimlere kıyasla yaklaşık yüzde 18 azaltmayı hedeflediğini dile getirdi.
Atık yönetimi ve döngüsel ekonomi alanında uluslararası işbirliğinin önemine işaret eden Varela, ada ülkelerinin ihtiyaçlarına uygun teknolojilerin geliştirilmesi, finansmana erişimin kolaylaştırılması ve kamu-özel sektör ortaklıklarının güçlendirilmesi gerektiğini aktardı.
BM-Habitat Eski İcra Direktörü Dr. Maimunah Mohd Sharif, sıfır atık yaklaşımının yalnızca çevresel bir mesele değil, iklim değişikliğiyle mücadele ve ekonomik kalkınma açısından önemli bir fırsat olduğunu belirterek küresel hedeflerin somut sonuçlara dönüşmesinde şehirlerin kritik rol oynadığını vurguladı.
İsveç’in Ankara Büyükelçisi Ulrika Funered, döngüsel ekonomiye geçişin ülkesinin iklim hedeflerine ulaşmasında stratejik öncelik taşıdığına işaret ederek, atıkların azaltılması, kaynak verimliliğinin artırılması ve geri dönüşümün yaygınlaştırılmasının sera gazı emisyonlarının düşürülmesinde önemli bir rolü olduğunu söyledi.
Japonya Çevre Bakanlığı Küresel Çevre İşlerinden Sorumlu Bakan Yardımcısı Takeshi Sekiya, döngüsel ekonomiye geçişi ulusal strateji olarak benimsediklerine dikkati çekerek ülkenin COP31 Başkanlığının atıkların azaltılması ve metan emisyonlarıyla mücadele kapsamında önerdiği iki uluslararası girişime katılma kararı aldıklarını açıkladı.
BM Genel Sekreteri Guterres, küresel hızlandırıcı konulu üst düzey etkinlikte konuştu
Guterres, Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında yapılan küresel hızlandırıcı konulu üst düzey etkinlikte konuştu.
İklim krizinin hızlandığına ve küresel enerji krizinin, fosil yakıtlara bağımlılığın ne kadar "akılsızca" olduğunu ortaya koyduğuna dikkati çeken Guterres, "Uzaklarda yaşanan bir çatışma, ülkemizde faturaların fırlamasına neden olabilir. Neyse ki bir çıkış yolu var; yenilenebilir enerji kaynakları, neredeyse her yerde en ucuz, en hızlı ve en güvenli yeni elektrik kaynağıdır." diye konuştu.
Guterres, temiz enerjinin, bir alternatif olmaktan çıkıp durdurulamaz bir güç haline geldiğine işaret ederek, "Fosil yakıtlara yatırılan her 1 ABD doları için, artık 2 dolar temiz enerjiye aktarılıyor. Ancak bu geçiş yeterince hızlı veya adil bir şekilde gerçekleşmiyor. Yenilenebilir enerji kaynakları enerji dönüşümünün kalbi ise elektrik şebekeleri de onun damarlarıdır. Bugün, bu damarlar tıkanmış durumda. 3 bin gigavat kapasiteli ileri aşamadaki yenilenebilir enerji ve pil projeleri bekleme kuyruğunda sıkışmış durumda." ifadelerini kullandı.
Bir güneş enerjisi santralinin bir yılda inşa edilebildiğini belirten Guterres, "Yeni bir iletim hattının planlanması, izinlerinin alınması ve tamamlanması ise 15 yıla kadar sürebilir. Bu darboğaz, gelişmekte olan ülkelerde en şiddetli şekilde hissediliyor. Bu ülkeler güneş ve rüzgar açısından zengin, ancak yatırımdan yoksun. Onları geride bırakmadan temiz enerji geleceğini inşa edemeyiz." dedi.
Guterres, elektrifikasyon çağının 21. yüzyıl şebekelerini gerektirdiğini vurgulayarak, "Bu, 2040 yılına kadar 80 milyon kilometreden fazla elektrik hattının inşa edilmesi veya modernize edilmesi anlamına geliyor." diye konuştu.
Eylül ayında "Küresel Şebeke Hızlandırıcı"yı hayata geçirdiklerini söyleyen Guterres, şöyle devam etti:
"Bu girişim, BM sistemlerini bir araya getirerek hükümetler, çok taraflı kalkınma bankaları ve özel sektör finansmanı ile işbirliği içinde çalışıyor. Dünyanın enerji geleceği açısından merkezi öneme sahip ve ihtiyacın en acil olduğu iki bölge olan Afrika ve Güneydoğu Asya’dan başlıyoruz. Afrika’da hala 600 milyon insan elektriksiz yaşıyor. Daha güçlü ulusal şebekeler ve bölgesel enerji havuzları, evlere, kliniklere ve fabrikalara ışık tutabilir ve sürdürülebilir büyümeyi teşvik edebilir. Bunun gerçekleşmesi için 'Mission 300' girişimini ve Afrika Birliği’nin kıtasal ana planını destekliyoruz. Güneydoğu Asya’da enerji talebi hızla artıyor. Bölge, önümüzdeki on yıl içinde küresel brüt enerji talebinin yaklaşık beşte birini karşılayacak. Ayrıca, ham petrol ithalatının yüzde 60’ı Orta Doğu’dan geliyor. ASEAN elektrik şebekesi, daha fazla enerji güvenliği ve bağımsızlığı ile daha güçlü ekonomiler sunuyor."
"Temiz, güvenilir ve uygun fiyatlı elektrik sağlayacak altyapıyı birlikte inşa edelim ve herkesi daha güvenli ve müreffeh bir geleceğe bağlayalım"
Guterres, söz konusu planların ülke ve bölgelerin kendileri tarafından belirlendiğinin altını çizerek, "Bizim rolümüz ise uzmanlık ve finansman kaynaklarını harekete geçirerek, hiçbir ülkenin veya kurumun tek başına aşamayacağı engellerin üstesinden gelerek, bu planların hayata geçirilmesine yardımcı olmak." ifadelerini kullandı.
Antonio Guterres, bu kapsamda hükümetlere, bağışçı ülke ve kuruluşlara ve sanayi ve özel finans kurumlarına yönelik çağrısı olduğunu dile getirdi.
Sürece erken aşamada dahil olmanın önemine dikkati çeken Guterres, uygulanabilir projelerin şekillendirilmesine ve yatırımların önündeki engellerin belirlenmesine yardımcı olma çağrısı yaptı.
Guterres, projenin bütün bu unsurları bir araya getirmeyi, ulusal hedeflerle bölgesel fırsatları buluşturmayı, finansmanla bağlantı kurmayı ve siyasi taahhütleri somut uygulamalara dönüştürmeyi hedeflediği bilgisini paylaştı.
Toplantılarda Afrika ve Güneydoğu Asya ülkelerinden önceliklerini, finansal ve teknik ortaklardan ise bu önceliklerin nasıl hayata geçirilebileceğini dinlemeyi sabırsızlıkla beklediğini belirten Guterres, COP31 sonrasındaki görevin öncelikleri projelere, projeleri ise elektrik enerjisine dönüştürmek olduğunu anlattı.
Guterres, temiz enerjiye geçişin hızlandığına değinerek, "Bu enerjiyi taşıyan elektrik şebekelerinin de aynı hızla gelişmesi gerekiyor. Temiz, güvenilir ve uygun fiyatlı elektrik sağlayacak altyapıyı birlikte inşa edelim ve herkesi daha güvenli ve müreffeh bir geleceğe bağlayalım." dedi.