Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ile Herbaryum Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibi, Aydın'ın Söke ilçesi sınırlarındaki Beşparmak Dağları'nda yeni bir taşkıran (saxifraga) türü keşfetti.
Yıldırım, yaptığı yazılı açıklamasında, bilimsel adı "saxifraga alpsengulii", Türkçe adı ise "Latmos taşkıranı" olarak önerilen türün yalnızca Latmos Dağları'nda, oldukça sınırlı bir alanda yaşadığını belirtti.
Bitki ilk olarak 2023 yılında hekim ve amatör botanikçi Dr. Türker Şengül tarafından Latmos'un gölgeli granit kaya oyuklarında fark edildi. Şengül'ün çektiği fotoğrafları Yıldırım ile paylaşmasının ardından, bitkinin bilinen taşkıran türlerinden farklı olabileceği değerlendirildi.
2025'te gerçekleştirilen arazi çalışmaları ve örneklerin yakın akraba türleriyle karşılaştırılması sonucunda bitkinin, bilim dünyası için yeni bir tür olduğu ortaya konuldu.
- Tür, keşfeden kişinin oğlunun adını taşıyor
Yeni türe, bitkiyi ilk fark eden Dr. Türker Şengül'ün oğlu Alp Şengül'e ithafen "Saxifraga alpsengulii" adı verildiği aktarıldı.
Nemli granit kaya çatlakları, gölgeli kaya oyukları ve küçük mağara girişlerinde yetişen türün, çiçeklerinin beyazdan parlak altın sarısına, alt yüzlerinin ise pembe ve lila tonlarına değişebildiği belirtildi.
Yeni türün bilimsel makalesi Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile doktora öğrencisi Aşkın Öykü Çimen tarafından hazırlandı. Bilimsel çizimler ise bitki ressamı Hazelnas Varol tarafından yapıldı.
Taşkıranlar cinsinin dünya genelinde yaklaşık 490 türle temsil edildiği, yeni keşifle Türkiye'de bilinen Saxifraga sayısı 25 taksona yükseldiği bildirildi. Bunlardan 5'inin Türkiye'ye endemik olduğu, Latmos taşkıranının ise yalnızca Latmos Dağları'nda bilinen dar yayılışlı bir endemik tür olduğu kaydedildi.
- "Kritik tehlikede" kategorisinde değerlendirildi
Latmos'un sınırlı bir bölümünde yaşayan yeni türün, dar yayılışı ve habitatındaki bozulma nedeniyle "Kritik Tehlikede (CR)" kategorisinde değerlendirildiği belirtildi.
Yıldırım, Beşparmak Dağları'nın doğal ve kültürel zenginliğine dikkati çekerek, yeni türün keşfinin Latmos'un henüz ortaya çıkarılmamış biyolojik çeşitliliğini gösterdiğini ifade etti.
Bölgede yeni türlerin keşfedilmeye devam etmesinin Latmos'un henüz tüm yönleriyle tanınmadığını gösterdiğini belirten Yıldırım, doğa ve kültürel mirasın uzun yıllardır devam eden madencilik faaliyetleri nedeniyle ciddi tehdit altında olduğunu kaydetti.