Prof.Dr.İ.Hamit Hancı – Av.Dr.Alp Aslan
Ketamin insan ve veteriner hekimliğinde anestezik ve analjezik olarak uzun süredir yerleşik bir role sahip sentetik bir maddedir. 1960’larda fensiklidine (PCP) daha güvenli bir alternatif olarak geliştirilen ketamin, hızla acil tıpta, travma bakımında ve hızlı etkili, güvenilir anestezi gerektiren saha koşullarında kullanılmaya başlanmıştır. Güvenilirliği, karşılanabilir maliyeti ve kimyasal kararlılığı nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü’nün temel ilaçlar model listesine, çocuklar için olan liste dâhil olmak üzere, alınmıştır (WHO, 2021a, 2021b). Veteriner uygulamalarda da vazgeçilmezdir.
Ketamin Ağrı Kesici ve Anestezik Bir Maddedir. Bağımlılık yapar. İllegal Kullanımı mevcuttur.
Klinik ortamlardaki potansiyelinin genişlemesine paralel olarak, son on yılda ketamin yasadışı uyuşturucu piyasalarında da giderek daha fazla dikkat çeken bir madde hâline gelmiştir. Disosiyatif ve halüsinojenik etkileri, doz başına görece düşük maliyeti ve kullanıcılar arasında bazı diğer yasadışı uyuşturuculara göre daha düşük akut risk taşıdığı algısı, artan popülerliğine katkıda bulunmuştur ancak arz yönlü dinamikler de piyasayı yönlendirmektedir.
Türkiye'nin de üye olduğu Avrupa Uyuşturucu Ajansı 10 Mart tarihinde ketaminle ilgili bir rapor hazırlamıştır
Rapora göre, Ketaminin erişilebilirliği, arzı, tıbbi olmayan kullanımı ve buna bağlı riskleriyle ilgili artan güçlükler hem küresel düzeyde hem de AB düzeyinde gözlemlenmektedir.
Ketamin, Dünya Sağlık Örgütü tarafından temel bir ilaç olarak listelenmiş olduğundan ve uluslararası kontrole tabi olmadığından, çoğu yargı çevresinde sistematik bildirim zorunlu değildir; bu da izlemede kör noktalar yaratmaktadır. Bu bağlamda operasyonel eylem, durumsal farkındalığın desteklenmesine, olası güvenlik risklerinin erken tespitine ve uygun olduğu durumlarda ileriye dönük olası yolların önerilmesine odaklanmıştır.
Ketamin Tıpta ve Veterinerlikte kullanılmaktadır ve yıllardır talep istikrarlıdır.
Buna rağmen AB’de yasadışı ketamin pazarı büyümektedir. İthalatı artmıştır.
Tıbbi olmayan ketamin kullanımı genel nüfusta düşük kalmaktadır; ancak buna bağlı zararlar bazı alt nüfus gruplarında artmaktadır ve orantısız biçimde yüksektir.
Tıbbi olmayan kullanım özellikle gece hayatı ve eğlence ortamlarında bulunan belirli gruplarda yoğunlaşmakta ve çoğu zaman çoklu madde kullanımıyla birlikte olmaktadır. Bazı bölgelerde, özellikle Birleşik Krallık’ta, çok genç kişiler arasında ketamin kullanımı ciddi bir sağlık riski olarak ortaya çıkmaktadır.
Yasal tedarik zincirinden aktarma, organize suç grupları tarafından kaçakçılık ve dağıtım için kullanılan yasadışı ketamininin başlıca kaynağıdır.
Avrupa’da ketaminin gizli üretimi çok sınırlıdır. Yasadışı piyasa esas olarak meşru ithalattan yapılan saptırmalarla beslenmekte, hırsızlıklar ise daha küçük bir rol oynamaktadır. Mevcut verilere göre, Hindistan’dan Almanya’ya büyük ölçekli ketamin etkin farmasötik bileşen ithalatı, AB’ye giren ve daha sonra yasal ve yasadışı pazarlara dağıtılan ketaminin başlıca kaynağı gibi görünmektedir.
Suç ağlarının saptırmayı kolaylaştırmak için meşru tedarik zincirlerine sızdığı açık olmakla birlikte, önemli istihbarat boşlukları devam etmektedir. Özellikle, bu ağların ketamini toptancılardan temin etmek amacıyla yarı meşru ilaç şirketleri veya paravan şirketler aracılığıyla mı faaliyet gösterdiği, yoksa saptırmanın esas olarak AB içindeki aşağı akış dağıtıma yönelik tutarsız denetimler nedeniyle mi gerçekleştiği net değildir.
Ketamin uluslararası kontrole tabi değildir ve Üye Devletler arasında eşit biçimde düzenlenmemektedir. Ulusal yaklaşımlar, uyuşturucu yasası kapsamına alma ile yalnızca ilaç mevzuatı ya da yeni psikoaktif madde mevzuatı arasında değişmektedir. Bu parçalanmış yapı, kolluk ve yargı alanlarında boşluklar yaratmakta, sınır ötesi istismarı mümkün kılmakta ve adli iş birliğini zorlaştırmaktadır; öyle ki kaçakçılık vakaları bazen uyuşturucu yasaları yerine ilaç ya da ekonomik suç mevzuatı kapsamında takip edilmektedir.
Yakalanma verileri, genişleyen bir yasadışı pazara işaret etmektedir.
Üye Devletler genelinde ketamine ilişkin el koyma sayısı ve ele geçirilen miktarlar son birkaç yılda keskin biçimde artmış; 2024 yılında en az 3,5 tona ulaşmıştır .
Almanya, önemli bir meşru ketamin ithalatçısı olarak, Avrupa içindeki ilk dağıtımda önemli bir rol oynuyor görünmektedir. Hollanda ise kilit bir birincil dağıtım merkezi olarak ortaya çıkmaktadır; bu durum erişilebilirliğin arttığını göstermektedir. Birleşik Krallık da yüksek ithalat hacimleri, düşen fiyatlar ve artan el koymalara rağmen artan erişilebilirlik ve tüketim bildirmektedir.
Ketamin kaçakçılığı, ulusötesi ve çoklu uyuşturucu suç ağlarıyla ilişkilidir.
Çeşitlendirilmiş güzergâhlar, ara transit ülkeler, posta ve kurye hizmetleri (“az az ama sık sık” esasına göre) ve daha büyük toplu yükler için meşru yükler içine gizleme yöntemlerini kullanarak uluslararası tedarik zincirleri boyunca yürütülmektedir. Suç ağları, ketaminin düşük maliyeti ve yüksek kâr marjlarından yararlanmaktadır;
Dijital pazar yerleri, şifreli iletişim araçları ve kripto paralar da dağıtımı kolaylaştırmaktadır.
Sağlık ve güvenlik alanlarında bilgi boşlukları sürmektedir; bu da meşru ve yasadışı ketamin pazarlarının anlaşılmasını olumsuz etkilemektedir.
Ketamin bir tıbbi ilaç olmasının yanı sıra Yasadışı bir meta dır ve Eğlence amaçlı ortamlarda tıbbi olmayan şekilde kullanılan disosiyatif bir uyuşturucudur. Görece ucuz ve giderek daha erişilebilirdir.
Ketamin çoğu zaman kolluk operasyonlarının birincil hedefi değildir; daha çok tali ya da tesadüfi bir el koyma olarak tespit edilmektedir. Bu durum, esas olarak diğer kontrollü maddelere odaklanan operasyonlar sırasında ya da ağırlıklı olarak kokain, MDMA veya amfetamin gibi maddelerle ilgilenen kaçakçılık ağlarına yönelik aramalarda ortaya çıkmaktadır.
2018’den bu yana AB el koymalarında belirgin artışla birlikte, Avrupa’da ketaminin giderek daha fazla ele geçirildiğini göstermektedir.
Ne yapılmalıdır:
Kolluk makamları, sağlık bakanlıkları ve ilaç düzenleyicileri arasında sistematik bilgi akışı iyileştirilmelidir.
Ketamin tedarik zinciri kapsamlı biçimde haritalandırılmalıdır.
Veri toplama ve raporlama iyileştirilmelidir.
Üretim hacimleri, dağıtım modelleri ve ürün özelliklerine ilişkin şeffaflığı artırmak amacıyla
Kolluk ve suç istihbaratı operasyonlarında ketamine verilen öncelik arttırılmalıdır.
Adli ve analitik kapasite geliştirilmelidir.
Saptırılmış farmasötik ürünler ile diğer kaynaklardan gelen ürünleri belirlemek ve daha iyi ayırt etmek, kaçakçılık güzergâhlarına ilişkin istihbaratı güçlendirmek ve tedarik ağlarını daha iyi haritalandırmak amacıyla; enantiyomerik belirleme ve parti analizi dâhil gelişmiş adli profilleme tekniklerinin geliştirilmesini destekleyin.
Avrupa Çok Disiplinli Suç Tehditlerine Karşı Platform (EMPACT) öncelikleri kapsamında daha geniş organize suç ve uyuşturucu piyasası analizlerine sistematik biçimde entegre edilmelidir.
Küresel bir dünyada yer alan ülkemizde bu maddenin kullanılması tehlikesi ile karşı karşıyadır.
Ülke olarak diğer bağımlılık yapıcı maddelerde olduğu gibi Ketamin konusunda da dikkatli olmalıyız