Avrupa Birliği (AB) tarafından desteklenen, Akdeniz bölgesindeki su kıtlığına çözüm üretilmesi ve atık suyun yeniden kullanılması amaçlanan projeyle hem tarım için güvenli su hem de gübre elde edilmesi hedefleniyor.
AB destekli Akdeniz Araştırma ve İnovasyon Ortaklığı (PRIMA) Programı kapsamında Democritus University of Thrace koordinatörlüğünde yürütülen ve İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesinin ortakları arasında yer aldığı "CIRQUA: Integrated Approaches at Local Scale for Enhancing Water Reuse Efficiency and Sustainable Soil Fertilization from Wastewater's Recovered Nutrients" projesinde, atık suların tarımda verimli şekilde kullanılması için çalışmalar yapılıyor.
Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 10 ülkeden 13 üniversite, araştırma kurumu ve özel sektör kuruluşunun yer aldığı 36 aylık proje 2024'te başladı ve 2027'ye kadar devam etmesi planlanıyor.
Yaklaşık 4 milyon avro bütçeli projeyle, kırsal ve küçük ölçekli yerleşimlerde kullanılan atık su arıtma sistemlerinin geliştirilmesi, arıtılmış suyun kullanılması ve atık sulardan elde edilen azot ile fosfor gibi besin maddelerinin gübreye dönüştürülerek tarımsal üretime kazandırılması hedefleniyor.
Projede doğa temelli çözümler, yapay sulak alan sistemleri, nanoyapılı filtreler ve fotokatalitik modüller bir arada kullanılarak suyun yeniden kullanım verimliliğinin artırılması, mikro ve makro kirleticilerin giderilmesi, enerji tüketimi ile karbon ayak izinin azaltılması amaçlanıyor. Pilot uygulamalar Yunanistan, Portekiz, Mısır ve Tunus'ta yürütülürken, projenin Akdeniz havzasında su kıtlığına karşı dayanıklı, düşük maliyetli ve sürdürülebilir bir su yönetimi modeli ortaya koyması bekleniyor.
- "Türkiye'de suyu verimli kullanmak zorundayız"
İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Deniz ve İçsu Kaynakları Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Meriç Albay, ülkede su kaynaklarının giderek azaldığını ve mevcut kaynakların verimli kullanılması gerektiğini söyledi.
Tarımsal sulamada yeniden kullanımın öneminin arttığının altını çizen Albay, "Türkiye'de suyu verimli kullanmak zorundayız. Bir taraftan su kıtlığıyla mücadele ederken diğer taraftan atıkların çevreye verdiği etkileri azaltmamız gerekiyor. Bu proje kapsamında hem suyun yeniden kullanımını hem de kirliliğin giderilmesini sağlayacak yenilikçi çözümler geliştirmeyi amaçlıyoruz." dedi.
Albay, proje kapsamında, arıtılmış atık suyun güvenli biçimde tarımda kullanılmasına yönelik teknolojiler geliştirildiğini anlattı.
Projede özellikle mikro ve makro kirleticilerin giderilmesine odaklanıldığına dikkati çeken Albay, "Amacımız suyun yeniden kullanım verimliliğini artırmak, kirleticileri uzaklaştırmak ve elde edilen suyun tarımda güvenli kullanımını sağlamak. Burada halk sağlığı ve sanitasyon büyük önem taşıyor." diye konuştu.
Albay, tarımda atık su kullanımının son yıllarda yaygınlaştığına işaret ederek, "Ancak burada önemli olan suyun güvenli şekilde kullanılabilmesi. İnsan sağlığını tehdit edebilecek patojenlerin, kalıntı kirleticilerin ve diğer zararlı unsurların giderilmesi gerekiyor. Bu nedenle halk sağlığı ve sanitasyon proje kapsamında öncelikli konular arasında yer alıyor." değerlendirmesinde bulundu.
- Nano filtrelerle kirleticiler ayrıştırılacak
Projede doğa temelli çözümler ile nanoteknolojinin birlikte kullanılacağını dile getiren Albay, küçük ölçekli yerleşim alanları, yazlık siteler ve oteller gibi nüfusu yaklaşık 2 bin kişinin altında olan bölgelerde uygulanabilecek sistemler geliştirdiklerini söyledi.
Albay, sistemin çalışma prensibiyle ilgili şu bilgileri verdi:
"Düzenlenmiş yapay sulak alanlarda atık sular doğal süreçlerle arıtılacak. Daha sonra geliştireceğimiz nano yapılı filtreler ve fotokatalitik modüller sayesinde sudaki kalıntı kirleticiler, patojenler ve istenmeyen bileşikler uzaklaştırılacak. Aynı zamanda suda bulunan azot ve fosfor gibi besin maddeleri geri kazanılarak gübre olarak değerlendirilecek."
Atık suyun yalnızca arıtılmasının değil, içerdiği değerli bileşenlerin de ekonomiye kazandırılmasının hedeflendiğini vurgulayan Albay, "Biz sadece suyu geri kazanmıyoruz. Aynı zamanda sudaki besin maddelerini de toplayarak tarımsal üretimde kullanılabilecek gübreye dönüştürüyoruz. Böylece hem suyu hem de gübreyi yeniden ekonomiye kazandırmış oluyoruz." ifadesini kullandı.
- Döngüsel ekonomiye katkı sağlayacak
Albay, projede kullanılan yapay sulak alanların tamamen düzenlenmiş sistemler olduğunu belirterek, alanların büyüklüğü, eğimi, bitki seçimi ve su debisinin bilimsel hesaplamalarla belirlendiğini söyledi.
Elde edilen suyun tarımsal kullanım açısından gerekli kalite standartlarını karşılayacağını kaydeden Albay, "Tarımda kullanılacak suyun güvenli olması gerekiyor. Geliştirdiğimiz sistem sayesinde elde edilen su, gerekli kalite kriterlerini sağlayacak ve güvenli şekilde kullanılabilecek." dedi.
Pilot uygulamaların Yunanistan, Portekiz, Mısır ve Tunus'ta sürdüğünü aktaran Albay, ilk sonuçların umut verici olduğunu dile getirdi.
Albay, iklim değişikliğinin su kaynakları üzerindeki baskıyı artırdığına dikkati çekerek, "Su kaynaklarımız giderek azalıyor. Bu nedenle atık suyu bir atık olarak değil, yeniden değerlendirilebilecek bir kaynak olarak görmek zorundayız. Proje, hem su güvenliğinin artırılmasına hem de iklim değişikliğine uyum konusunda dayanıklı çözümler geliştirilmesine katkı sağlayacak." diye konuştu.
Projeyi sıfır atık ve döngüsel ekonomi yaklaşımı açısından da önemli gördüğünü vurgulayan Albay, "Bir damla suyu bile boşa harcamadan değerlendirmeyi amaçlıyoruz. Hem suyu hem de içindeki besin maddelerini geri kazanarak kaynak verimliliğini artıracağız. Bu yönüyle proje sıfır atık yaklaşımıyla birebir örtüşüyor." ifadelerini kullandı.