Türkiye'nin "Asrın Projesi" olarak hayata geçirdiği KKTC Su Temin Projesi, 2015 yılında hizmete alınmasının ardından Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin en stratejik altyapı yatırımlarından biri haline geldi.
Mersin'in Anamur ilçesindeki Alaköprü Barajı'ndan alınan su, deniz tabanına askılı boru sistemiyle döşenen 80 kilometrelik hat üzerinden Geçitköy Barajı'na ulaştırılarak adanın içme, kullanma ve tarımsal sulama ihtiyacına uzun vadeli çözüm sundu.
Dünyada deniz altından askılı boru sistemiyle su taşınan ilk proje olma özelliğini taşıyan yatırım, geçen 11 yılda yalnızca su temin eden bir altyapı değil, KKTC'nin ekonomik ve sosyal kalkınmasının da temel unsurlarından biri olarak öne çıktı.
YILDA 75 MİLYON METREKÜP SU ADAYA ULAŞTIRILIYOR
Temelleri 2011 yılında atılan projede, Alaköprü Barajı 130,5 milyon metreküp, Geçitköy Barajı ise 26,5 milyon metreküp depolama kapasitesine sahip bulunuyor.
Toplam 106 kilometrelik sistem sayesinde KKTC'ye yılda 75 milyon metreküp su ulaştırılıyor. Bunun yaklaşık yarısı içme, kullanma ve sanayi suyu olarak değerlendirilirken, kalan bölüm tarımsal sulamada kullanılıyor.
Özellikle kurak geçen dönemlerde ada halkının su ihtiyacının kesintisiz karşılanması açısından proje kritik önem taşıyor.
ÜRETİCİLER: "TUZLU SU DÖNEMİ ARTIK GERİDE KALDI"
Yıllarca yer altından çıkarılan tuzlu ve kalitesiz suyla üretim yapmak zorunda kaldıklarını anlatan üreticiler, Türkiye'den gelen su sayesinde hem maliyetlerin düştüğünü hem de ürün kalitesinin yükseldiğini söyledi.
Üretici Mehmet Altan, geçmişte yer altından yaklaşık 100 metre derinlikten su çekildiğini ve bunun ciddi maliyet oluşturduğunu belirterek, bugün kullanılan suyun birinci sınıf kalitede olduğunu ifade etti.
Altan, geçmişte evlerde haftalarca su kesintisi yaşandığını, tankerlerle su taşındığını ve tuzlu su nedeniyle günlük yaşamın zorlaştığını belirterek, artık bu sorunların tamamen ortadan kalktığını dile getirdi.
"BU SU OLMASAYDI ÜRETİMİ SÜRDÜREMEZDİK"
Üretici Bülent Noburdalı da son yıllarda yaşanan kuraklıkların ardından Türkiye'den gelen suyun öneminin daha da arttığını belirtti.
Yer altı su seviyelerinin ciddi şekilde düştüğünü ifade eden Noburdalı, proje sayesinde tarımsal üretimin sürdürülebilir hale geldiğini vurgulayarak, sulama sistemlerinde yaşanan arızaların ve elektrik kaynaklı sorunların büyük ölçüde sona erdiğini söyledi.
Evlerde kullanılan suyun kalitesinin de belirgin şekilde yükseldiğini dile getiren Noburdalı, artık kesintisiz ve temiz suya ulaşabildiklerini kaydetti.
NARENCİYE ÜRETİMİ YENİDEN CANLANDI
Kıbrıs Türk Narenciye Üreticileri Birliği Başkanı Ali Alioğlu, projenin özellikle Güzelyurt Ovası'nda tarımsal üretime adeta yeniden hayat verdiğini söyledi.
Türkiye'den gelen suyun narenciye bahçelerinde büyük değişim oluşturduğunu ifade eden Alioğlu, ekim alanlarının son yıllarda önemli ölçüde arttığını belirtti.
Alioğlu, "Bu proje bizim için gerçek anlamda bir can suyu oldu. Türkiye bizim için vazgeçilmezdir. Türkiye bugün öksürse biz burada verem geçiririz." ifadeleriyle projeye ilişkin memnuniyetini dile getirdi.
"AĞAÇLAR KÜÇÜLMEKTEN KURTULDU"
310 No'lu Sulama Birliği Başkanı Ferhat Soral ise projeyi "milattan önce ve milattan sonra" benzetmesiyle değerlendirdi.
Yer altı sularındaki yüksek tuzluluk nedeniyle ağaçların gelişemediğini belirten Soral, Türkiye'den gelen kaliteli suyla birlikte hem ağaçların hem de ürünlerin kalitesinin gözle görülür şekilde arttığını söyledi.
Soral, sulama sistemlerinde bakım maliyetlerinin de ciddi oranda azaldığını ifade etti.
SUYUN KALİTESİ MALİYETLERİ DE DÜŞÜRDÜ
Sulama Birliği Başkanı Savaş Aydın da geçmişte yer altından yüzlerce metre derinlikten su çıkarmanın ciddi elektrik giderlerine yol açtığını belirtti.
Türkiye'den gelen su sayesinde hem enerji maliyetlerinin düştüğünü hem de ürün kalitesinin yükseldiğini vurgulayan Aydın, bu durumun üreticinin rekabet gücünü artırdığını söyledi.
Üretici Mehmet Turay ise geçmişte hem tarımda hem de evlerde büyük sıkıntılar yaşandığını belirterek, artık kaliteli ve sürekli suya ulaşmanın üretimi kolaylaştırdığını ifade etti.
"SU SADECE TARIMI DEĞİL EKONOMİYİ DE GÜÇLENDİRDİ"
Sulama Birliği Başkanı Ferhat Soral, Türkiye'den gelen suyun yalnızca üretimi değil bölge ekonomisini de olumlu etkilediğini söyledi.
Su maliyetlerinin yönetilebilir seviyeye indiğini belirten Soral, kaliteli su sayesinde verim artışı yaşandığını ve üreticilerin daha güçlü hale geldiğini ifade etti.
BELEDİYE BAŞKANI: "HER DAMLA SU ÇOK KIYMETLİ"
Güzelyurt Belediye Başkanı Mahmut Özçınar ise küresel iklim değişikliğinin etkilerinin arttığı günümüzde projenin KKTC açısından stratejik önem taşıdığına dikkat çekti.
Türkiye'nin su sıkıntısı yaşayan bir ülke olmasına rağmen böyle büyük bir yatırımı hayata geçirmesinin tarihi bir adım olduğunu belirten Özçınar, bundan sonraki süreçte suyun tasarruflu ve planlı kullanılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.
Belediye olarak arıtılmış gri suyu tarımsal sulamada kullandıklarını belirten Özçınar, yağmur suyunun da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
11 YILDIR DEVAM EDEN PROJE KKTC'NİN GELECEĞİNE YÖN VERİYOR
Aradan geçen 11 yılda Türkiye'den KKTC'ye ulaştırılan su, yalnızca musluklardan akan temiz su anlamına gelmedi; tarımsal üretimi güçlendirdi, narenciye sektörünü yeniden ayağa kaldırdı, yer altı su kaynakları üzerindeki baskıyı azalttı ve milyonlarca metreküplük su rezerviyle adanın geleceğine güvence sağladı.
Üreticilerden yerel yöneticilere kadar birçok kesim, projenin hem ekonomik hem de sosyal açıdan KKTC'nin en önemli yatırımlarından biri olduğunu vurgulayarak, suyun bundan sonraki süreçte bilinçli ve sürdürülebilir şekilde kullanılmasının hayati önem taşıdığına dikkat çekti.