25 milyondan fazla insanın ölümüne yol açan Covid-19'un kökenine dair tartışmalar sürerken, yeni bir araştırma virüslerin genetik evrimini mercek altına aldı. Yapılan çalışma, hangi virüslerin doğal yollarla yayıldığını, hangilerinin ise laboratuvar izleri taşıdığını gün yüzüne çıkardı.
25 milyondan fazla insanın hayatına mal olan ve milyonlarca kişide ciddi uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açan Covid-19 pandemisi, dünyanın virüslere ve küresel sağlığa bakış açısını kökten değiştirdi.
Son altı yıl içinde, pandeminin kökenine dair özellikle Çin, Rusya ve Afrika'daki potansiyel laboratuvar sızıntılarını işaret eden pek çok teori ortaya atıldı.
ABD merkezli istihbarat teşkilatları FBI ve CIA, pandeminin çıkış noktası olarak, salgından önceki yıllarda koronavirüsler üzerinde riskli deneyler yürüten Çin'deki Wuhan Viroloji Enstitüsü'nü işaret etmişti.
2026’da gelen çarpıcı itiraf ve karşı görüşler
Tartışmalar 2026 yılında da hız kesmedi. Ocak 2026'da Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) Direktörü Dr. Jay Bhattacharya, Covid-19'un bir laboratuvardan çıktığı konusunda ısrarcı bir tavır sergiledi.
Bhattacharya o dönemde yaptığı açıklamada, "Eğer sadece bilimsel kanıtlara odaklanırsanız, bunun kesin olduğunu söyleyebilirim" ifadelerini kullanmıştı.
Buna karşın, pek çok kamu sağlığı yetkilisi ve devlet kurumu, virüsün hayvanlardan insanlara sıçradığı ‘zoonotik’ köken teorisini desteklemeye devam ediyor.
Yedi büyük salgın genetik mercek altında
ABD’nin üç farklı eyaletinden araştırmacıların katıldığı ve prestijli bilim dergisi Cell'de geçtiğimiz hafta yayımlanan yeni bir çalışma, bu tartışmalara bilimsel bir ışık tuttu.
Araştırma ekibi; Covid-19, Ebola ve grip dahil olmak üzere son on yıllarda meydana gelen yedi büyük viral salgını analiz etti.
Ekip, virüslerin genetik geçmişini inceleyerek şu önemli bulguya ulaştı: Covid-19 dahil olmak üzere incelenen virüslerin çoğunda, salgın patlak vermeden önce olağandışı bir genetik değişim gözlemlenmedi.
Bu bulgu, virüslerin laboratuvarlarda üretildiği fikrini sarsarken, virüslerin doğada hayvanlar arasında dolaştığını ve tamamen bir tesadüf eseri insanlara bulaşma yeteneği kazandığını ortaya koydu.
Covid-19 ‘kötü şansın’ eseri mi?
Araştırmayı yürüten California Üniversitesi San Diego viroloğu Dr. Joel Wertheim, Covid-19’a neden olan SARS-CoV-2 virüsünün yarasalara uyum sağlamaya çalışırken, tamamen kötü bir talih eseri insanlar arasında bir pandemi başlatacak yetkinliğe ulaştığını açıkladı.
Wertheim, The New York Times'a verdiği demeçte, "Bunu defalarca görüyoruz. SARS-CoV-2, bir insan virüsü olma konusunda tesadüfen çok başarılı" dedi.
Çalışma, virüsün yarasadan yarasaya geçerken mutasyonlar kazandığını, ancak radikal değişimlerin virüs insanlarda tespit edildikten sonra ilk yıl içinde ortaya çıktığını gösterdi.
‘Rus gribi’ istisnası: Laboratuvar izi bulundu
Araştırmada incelenen yedi salgın arasında tek bir istisna vardı: 1977 yılında Sovyetler Birliği'nde görülen ve yaklaşık 700 bin kişinin ölümüne neden olan H1N1 ‘Rus gribi’.
Bilimsel analizler, bu virüsün pandemiden önce, laboratuvar ortamında yetiştirilen virüslerle özdeş mutasyon kalıpları sergilediğini ortaya koydu. Bu durum, virüsün başarısız bir aşı denemesi sonucu ortaya çıktığı yönündeki spekülasyonları destekler nitelikte.
“Gelecekteki pandemiler dışarıdalar ve hazırlar"
Araştırma ekibi, 2009 Domuz Gribi, Ebola ve Mpox gibi virüslerin de evrimsel geçmişini takip etti. Bu virüslerin tamamının, insanlara geçtikten sonra mutasyon hızlarını artırarak daha agresif hale geldiği görüldü. Wertheim'ın ifadesiyle: "İnsanlara bir kez girdikten sonra artık yeni bir süreç başlar."
Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) geçen ay yayımlanan raporuyla da örtüşen bu yeni bulgular, SARS-CoV-2'nin yarasalardan kaynaklandığını ve Wuhan'daki bir pazarda satılan hayvanlar aracılığıyla insanlara geçtiği teorisini güçlendiriyor.
Dr. Wertheim, doğada herhangi bir ek adaptasyona ihtiyaç duymadan insanlara bulaşmaya hazır bekleyen pek çok virüsün bulunduğuna dikkat çekerek şu uyarıyı yaptı:
"Asıl bilmediklerimiz bizi vuracak. Onlar dışarıda bir yerde ve harekete geçmeye hazırlar."