ABD verileri, 2022’de 132 kişinin öldüğü China Eastern kazasının kokpitteki müdahale sonucu kasıtlı gerçekleştiğini ortaya koydu; Pekin’in raporu dört yıldır yayımlamaması eleştiriliyor
ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu’nun bulgularına göre 2022’de düşen China Eastern uçağı, kokpitteki mücadele sonrası bilerek dağa çakıldı; Pekin’in dört yıldır nihai raporu yayımlamaması tartışma yarattı.
ABD’li yetkililerin yayımladığı veriler, 2022 yılında Çin’in Guangxi eyaletinde düşen ve 132 kişinin hayatını kaybettiği China Eastern Airlines’a ait uçağın kasıtlı olarak düşürüldüğünü ortaya koydu. Bulgular, kazanın bir “cinayet-intihar” vakası olduğu yönündeki daha önce sızan değerlendirmeleri doğruluyor.
ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu’nun (NTSB) paylaştığı uçuş kayıt verilerine göre, Kunming’den Guangzhou’ya giden Boeing 737 tipi uçak 29 bin feet irtifada seyrederken her iki motorun yakıt akışı manuel olarak kesildi. Aynı anda otomatik pilot devre dışı bırakıldı ve uçak ani bir burun aşağı dalışa geçirildi.
Veriler, kokpitte bulunan iki pilot arasında kontrol mücadelesi yaşandığını gösteriyor. Kayıtlara göre pilotlardan biri uçağı dik bir dalışa zorlarken, diğeri bunu engellemeye çalıştı. Kumanda kollarının zıt yönlerde hareket ettirildiği ve kanatlardaki aileronların farklı yönlere komut aldığı tespit edildi.
90 saniyelik veri, devam eden ses kaydı
Rapora göre uçuş veri kaydedicisi elektrik kesintisi nedeniyle yaklaşık 90 saniye sonra durdu. Ancak pille çalışan kokpit ses kayıt cihazı çalışmaya devam etti. NTSB, bu kayıtların içeriğini açıklamadı; verilerin 2022’de Çin makamlarına iletildiğini ve kopyasının saklanmadığını belirtti.
Yerden çekilen görüntüler, uçağın neredeyse dik bir açıyla yere çakıldığını gösterdi. Uçuş sırasında herhangi bir acil durum çağrısı yapılmadığı ve acil durum transponder kodu gönderilmediği de kaydedildi. Çin’in daha önceki açıklamalarında ise uçaktaki tüm sistemlerin normal çalıştığı ifade edilmişti.
Pekin raporu yayımlamadı
ABD kurumu, uçuş kayıt cihazlarını çözüp bulgularını kazadan iki hafta sonra Çin’e iletti. Ancak aradan geçen dört yıla rağmen Pekin yönetimi nihai raporu kamuoyuyla paylaşmadı.
Çin Sivil Havacılık İdaresi, geçen yıl temmuz ayında yapılan bir başvuruya verdiği yanıtta, kazaya ilişkin bilgilerin açıklanmasının “ulusal güvenlik ve toplumsal istikrarı tehlikeye atabileceği” uyarısında bulundu.
NTSB’nin son verileri ise bir Çin vatandaşının bilgi edinme başvurusu üzerine kamuoyuna açıklandı.
Uluslararası baskı artıyor
Pekin yönetimi, kazaya ilişkin şeffaflık sağlamadığı gerekçesiyle uluslararası havacılık kuruluşlarının baskısıyla karşı karşıya. Uzmanlar, olayın 2014’ten bu yana yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği, pilot kaynaklı kasıtlı uçak kazalarıyla benzerlik gösterdiğine dikkat çekiyor.
Bu tür vakalar arasında 2015’te Germanwings uçağının yardımcı pilot Andreas Lubitz tarafından Fransız Alpleri’ne düşürülmesi ve 150 kişinin ölmesi en çarpıcı örneklerden biri olarak öne çıkıyor. Malezya Havayolları’na ait MH370 sefer sayılı uçağın 2014’te kaybolması da hâlâ pilot müdahalesi ihtimali üzerinden tartışılıyor.
Kokpitte üç pilot vardı
China Eastern uçağının kokpitinde üç pilot bulunuyordu: 32 yaşındaki kaptan Yang Hongda, 59 yaşındaki birinci zabit Zhang Zhengping ve eğitimdeki ikinci zabit Ni Gongtao. Çin’deki spekülasyonlar, kısa süre önce kaptanlıktan düşürülen deneyimli pilot Zhang üzerinde yoğunlaştı.
ABD’li bir araştırmacı kazadan iki ay sonra yaptığı değerlendirmede, “Uçak kokpitteki biri tarafından verilen komutları uyguladı” demişti. Bu açıklamaya dair içeriklerin Çin’de sosyal medyadan kaldırıldığı bildirildi.
“Şeffaflık hayati”
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), kazalara ilişkin bulguların paylaşılmamasını eleştirerek devletlere daha fazla şeffaflık çağrısı yaptı. Kuruluşun genel direktörü Willie Walsh, “Yüzde 100 şeffaflığın altındaki her durum, güvenliği geliştirme fırsatlarını zayıflatır” dedi.
Uzmanlara göre nihai raporun yayımlanması, hem kazanın tüm yönlerinin netleşmesi hem de benzer olayların önlenmesi açısından kritik önem taşıyor.