Prof. Dr. Mustafa Tözün'ün Yeni Yazısı: 14 Mayıs: Bilimsel Eczacılık Günü

Türk Eczacıları Birliği delegasyonunun önerisiyle FIP Genel Kurulu, 25 Eylül'ün Dünya Eczacılık Günü olarak kutlanmasına karar verdi.

14 Mayıs, Türkiye'de “bilimsel eczacılık”ın başlangıcı olarak kabul edilir. 1839'da Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane bünyesinde ilk eczacılık sınıfı açılmış, bu sınıfın mezunları, önce ordunun eczacı ihtiyacını karşılamıştır. 1867'de Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye'nin açılmasıyla “sivil eczacılar” da yetişmeye başlamıştır. Ancak 19. yüzyılda İstanbul'daki eczacılık tamamen Fransız etkisi altındaydı; kendine özgü bir "Türk Eczacılığı" oluşamamıştı. Modern eğitim öncesinde ise berberler ve ehliyetsiz kişiler ilaç yapıp satıyor, bu da çeşitli sorunlara yol açıyordu. Eczacı sınıflarının nasıl oluşturulduğunu Osman Nuri Ergin Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye isimli kitabındaki şu sözleriyle ifade etmiştir: “Tıbbiye Mektebini ıslah etmek üzere Viyana’dan getirilmiş olan muallim Bernar talebeyi şöyle bir yokladığı zaman tıp tedrisatını takip edemeyeceklerini gördüğü ve anladığı kimseleri heder etmeyerek bunlardan cerrah ve eczacı yetiştirilmesini münasip görmüş ve Tıbbiye Mektebi içinde ilk eczacı sınıfları bu suretle teşekkül etmiştir.” (1).

25 Eylül Dünya Eczacılar Günü:

Türkiye'nin 14 Mayıs'ı varken, dünya eczacıları için ortak bir günün belirlenmesi Uluslararası Eczacılık Federasyonu'na (FIP) dayanıyor. FIP, 25 Eylül 1912'de kuruldu. Neredeyse bir asır boyunca bu tarih sadece bir kuruluş yıldönümü olarak anılırken, 2009 yılında İstanbul'da düzenlenen Dünya Eczacılık Kongresi'nde bir dönüm noktası yaşandı.

Türk Eczacıları Birliği delegasyonunun önerisiyle FIP Genel Kurulu, 25 Eylül'ün Dünya Eczacılık Günü olarak kutlanmasına karar verdi. FIP bu kararı tüm üye ülkelere duyurdu ve böylece 25 Eylül, küresel çapta eczacıların ortak bayramı haline geldi.

Bu ayrıntı az bilinir: Dünya Eczacılar Günü'nün küreselleşmesinde Türk eczacılarının büyük rolü vardır (2).

14 Mayıs Eczacılar değil, eczacılık günüdür!

14 Mayıs eczacılar günü değil, eczacılık günüdür. Bu konuda Eczane Teknisyenleri Derneği’nin uyarısına da dikkat çekmek gerekir.

14 Mayıs mı, 2 Kasım mı Eczacılık Günü Olmalıydı?

Türk Eczacılık tarihine tekrar dönüp baktığımızda şu bilgilere ulaşırız: Türkiye'de eczacılık mesleğinin bir gününün olması fikri, bir kişinin azmiyle başladı: Ecz. Remzi Kocaer. 1949 yılında Farmakolog dergisinde yayımlanan "Türk Eczacılığının Günü" başlıklı yazısı, meslek camiasında uzun süredir hissedilen bir ihtiyacı söze dökmüştü.

Aradan dokuz yıl geçmişti. 27 Kasım 1958'de toplanan Türk Eczacıları 3. Büyük Kongresi'nde mesele resmen masaya yatırıldı. Mesleki Acil Meseleler Komisyonu'nun teklifiyle "bir eczacılık günü ihdası" kabul edildi. Artık geriye kalan, hangi tarihin bu onura layık görüleceğiydi.

Türk Eczacıları Birliği Merkez Heyeti, konuyu incelemek üzere dönemin önde gelen isimlerinden oluşan bir komisyon kurdu: Prof. Hayriye Amal, Prof. Salahattin Tandal, Ecz. Naşit Baylav, Ecz. Muzaffer Dinçol, Ecz. Remzi Kocaer, Ecz. İhsan Sönmez, Ecz. Selahattin Yula, Doç. Turhan Baytop, Ecz. Ahmet Kandil ve öğrenci temsilcisi Ömer Miski.

Komisyonun görüşlerini derleyen Turhan Baytop, iki tarih önerdi:

14 Mayıs 1839 — Sultan II. Mahmud tarafından açılan Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne bünyesinde, Dr. C. A. Bernard öncülüğünde eczacı sınıflarının ihdas edildiği gündü.

2 Kasım — Aynı okuldan 10 Ramazan 1256'da mezun olup Çanakkale Askeri Hastanesi'ne tayin edilen ilk eczacı Ahmed Mustafa Efendi'nin mezuniyet günüydü.

Ancak raporun vardığı sonuç şuydu: 14 Mayıs 1839'da eczacı sınıflarının açıldığı kesin olarak belgelenememişti. Bu nedenle ilk görüş terk edildi. Teorik olarak 2 Kasım daha güçlü bir adaydı.

Komisyon kararına rağmen, 14 Mayıs günü eczacılık camiasında kök saldı. Zaman içinde "Türkiye'de Bilimsel Eczacılık Günü" olarak benimsendi. Her yıl bu tarihte eczacılar, eczane çalışanları, eczacılık fakülteleri ve bölge odaları bir araya gelerek mesleğin sorunlarını tartışıyor, bilimsel toplantılar düzenliyor.

Bu geleneğin temelinde yatan anlam yalın: 1839'da bugünkü İstanbul Tıp Fakültesi'nin çatısı altında açılan o ilk sınıf, Türkiye'de modern, akademik eczacılık eğitiminin miladı oldu. O günden önce berberlerin cerrahlık yaptığı, ehliyetsiz kişilerin ilaç sattığı bir ortamda, sistematik eczacılık eğitimi bir dönüm noktasıydı.

Bugün eczacıların takviminde iki özel gün var:

14 Mayıs — Türkiye'de bilimsel eczacılık eğitiminin başlangıcını simgeleyen, yerel ve tarihsel kökleri olan bir kutlama.

25 Eylül — FIP'in kuruluşuna ve Türk eczacılarının girişimiyle kazanılan küresel bir bayrama işaret eden uluslararası bir gün.

Bu iki tarih arasında bir tercih yapmak gerekmez. Biri mesleğin Türkiye'deki doğuşunu, diğeri dünyadaki birliğini temsil eder. İkisi de aynı gerçeğin farklı yüzleridir: Eczacılık, toplum sağlığının omurgasında, reçeteyle ilaç arasındaki o hayati köprüde duran bir meslektir (1-4).

Bu yazıda Türkiye’de eczacıların sorunlarını ele almayacağız. Türk Eczacıları Birliği bu sorunları bugünün vesilesiyle paylaşacaktır. Sağlık sistemimiz tüm sağlık emekçileri üzerinde sorunlar yaratıyor. El birliğiyle bunlar göğüslenebilir. Ben, eczacılarımızın halkımızın sağlık okuryazarlık düzeyinin artmasındaki aldıkları önemli role dikkat çekerek tüm eczacı ve eczacı teknisyeni ve teknikerlerinin gününü kutluyorum.

Türk Eczacılık Günü'nün bugünlere gelmesinde emeği geçenleri anmadan olmaz:

Ecz. Naşit Baylav (1903-1982), Ecz. Remzi Kocaer (1904-1977), Ecz. Salahattin Tandal (1906-1981) ve Prof. Turhan Baytop (1920-2002). Onların öncülüğü olmasaydı, bugün eczacıların bir araya geldiği bu platformlar, bu tartışma kültürü olmayabilirdi (1-4).

Rahmet ve hürmetle.

Kaynaklar:

Kara, H. (2015). Cemil [Topuzlu] Paşa’nın Belediye Başkanlıkları ve İstanbul’daki İmar Faaliyetleri (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)).
World Pharmacists Day, 25 September 2025 - Theme, History & Importance

https://www.pacehospital.com/world-pharmacists-day-theme-and-importance (Erişim: 12.05.2026).