Günlerdir süren tartışmaların ardından beklenen karar geldi ve Uzmanlar Meclisi, İran'ın yeni dini liderini açıkladı. Son günlerde en güçlü aday olarak öne çıkan Mücteba Hamaney'in adı resmen ilan edildi. Peki Mücteba Hamaney'in 2009 protestolarındaki rolü neydi? İşte İran'ın yeni liderinin bilinmeyenleri...

İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in ABD ve İsrail'in hava saldırılarında öldürülmesinin ardından, oğlu Mücteba Hamaney ülkenin yeni dini lideri olarak ilan edildi. 28 Şubat'tan sonra kendisinden birkaç gün haber alınamamıştı. Fakat 3 Mart'ta İran resmi medyası Mücteba'nın sağ olduğunu ve "ülkenin önemli meseleleri hakkında istişare ve inceleme" yaptığını bildirmişti. 8 Mart Pazar günü akşam saatlerinde ise dini lideri seçmekle görevli 88 din adamından oluşan Uzmanlar Meclisi, yeni liderin Mücteba Hamaney olduğunu duyurdu.

YEŞİL HAREKET İLE GÜNDEME GELDİ

2009 yılında İran'da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından başlayan ve "Yeşil Hareket" olarak adlandırılan protestolar sırasında Mücteba Hamaney'in adı sık sık gündeme geldi. Bazı muhalif siyasetçiler ve uluslararası gözlemciler, güvenlik güçlerinin protestoları bastırmasında Mücteba Hamaney'in etkili olduğunu iddia etti. Bu iddialar İran yönetimi tarafından resmi olarak doğrulanmadı ancak Mücteba Hamaney'in güvenlik kurumları üzerindeki etkisine dair tartışmalar uzun süre devam etti.

Uluslararası basında yer alan bazı iddialara göre:

• Devrim Muhafızları ve Basij içinde etkiliydi
• Güvenlik operasyonlarının koordinasyonunda rol oynadı
• Protestoların bastırılması için sert müdahaleyi savunan çevrelerle yakın çalıştı

Bu iddialar İran yönetimi tarafından hiçbir zaman resmi olarak doğrulanmadı. Ancak Hamaney'in güvenlik kurumları üzerindeki etkisine ilişkin tartışmalar uzun süre devam etti.

YEŞİL HAREKETİ NEDİR?

2009 yılında İran'da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından başlayan protestolar, ülke tarihinin en büyük siyasi hareketlerinden biri olarak kabul ediliyor. 12 Haziran 2009'da yapılan seçimlerde dönemin cumhurbaşkanı Mahmoud Ahmadinejad'ın oyların yaklaşık %63'ünü aldığı açıklanınca muhalif adaylar ve destekçileri seçim sonuçlarının manipüle edildiğini iddia etti. Bunun üzerine milyonlarca kişi başkent Tahran başta olmak üzere birçok şehirde sokağa çıktı. Bu protestolar daha sonra "Yeşil Hareket" olarak adlandırıldı.

YEŞİL HAREKETİNİ KİM ORGANİZE ETTİ?

"Yeşil Hareketi" olarak bilinen kitlesel protesto hareketi, 2009 İran seçimlerinin ardından ortaya çıkmıştı. Bu hareket, tek bir kişi tarafından organize edilmekten çok, seçim sonuçlarını haksız bulan ve reform yanlısı grupların birleşik çabasıyla şekillendi.

Öne çıkan liderler ve figürler arasında:

• Mir-Hossein Musavi – dönemin reformist cumhurbaşkanı adayı, hareketin sembolik lideri
• Mehdi Karubi – reformist siyasetçi, Musavi ile birlikte destek verdi

Hareketin örgütlenmesi, esas olarak sivil toplum grupları, sosyal medya ve genç aktivistler üzerinden gerçekleşti; merkezi tek bir organizatör yoktu.

KAMUOYUNDAN UZAK BİR PROFİL

56 yaşındaki Mücteba Hamaney, bugüne kadar liderlik meselesi hakkında kamuoyu önünde herhangi bir açıklama yapmadı. İran'da dini liderliğin babadan oğula geçmesi ihtimali, 1979 İslam Devrimi öncesindeki Pehlevi monarşisini çağrıştırabileceği için oldukça hassas bir konu olarak değerlendiriliyor. Hamaney, siyasi ve dini alanda etkili bir figür olmasına rağmen uzun yıllardır kamuoyundan uzak bir profil çiziyor. Kamuya açık konferanslar vermediği, cuma hutbeleri okumadığı ve siyasi konuşmalar yapmadığı için birçok İranlı onun sesini dahi hiç duymadığını ifade ediyor.

DEVRİM MUHAFIZLARI İLE YAKIN İLİŞKİLER

Gençlik yıllarından itibaren İran Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurduğu bilinen Mücteba Hamaney'in, 1980'lerdeki İran-Irak Savaşı sırasında Habib Taburu'nda görev yaptığı ve çeşitli operasyonlara katıldığı belirtiliyor. Batı medyasında yer alan bazı haberlere göre Hamaney'in, İran'a uygulanan yaptırımlar döneminde farklı ülkelerde varlıkları bulunan geniş bir ekonomik ağ kurduğu da iddia ediliyor. Bu ağ aracılığıyla milyarlarca dolarlık finansal işlemlerin gerçekleştirildiği öne sürülse de söz konusu iddialar hakkında resmî bir doğrulama bulunmuyor.