Uzmanlar, Japonya'da bir hayvanat bahçesinde çekilen videolarla küresel ilgi odağı haline gelen yavru maymun Punch'ın annesi tarafından kabul edilmemesinin ardında, hayvanat bahçesi koşullarının ve iklim değişikliği etkilerinin bulunduğunu belirtiyor.

Kar maymunu olarak da bilinen Japon makak maymunu (Macaca fuscata) Punch, 26 Temmuz 2025'te İçikawa Hayvanat Bahçesi'nde doğumunun ardından annesi tarafından terk edildiğinde, hayvanat bahçesi yetkilileri "yapay bakım" yöntemine geçti. Bakıcılar, yavrunun tutunabileceği bir "vekil anne" olarak kendisine pelüş bir orangutan oyuncak verdi.

Eski Kyoto Üniversitesi Primat Araştırma Enstitüsü Müdürü ve eski Uluslararası Primatoloji Derneği Başkanı Tetsuro Matsuzawa, AA muhabirine hayvanat bahçesinde benzer durumların daha önce de yaşandığını söyledi.

Doğumda terk edildikten sonra Punch'ın Ocak 2026'dan itibaren önce kafesin dışından, ardından kafes tellerinin arasından ve son olarak doğrudan sürüye tanıtıldığını hatırlatan Matsuzawa, "Punch'ın gidecek başka bir yeri yok, doğaya salınamaz ve Japon makakları için kullanılabilecek bir barınak bulunmuyor." dedi.

Doğal ortamdaki Japon makaklarında ve şempanzelerde annelerin yavrularını terk etmesi gibi bir durumun neredeyse hiç görülmediğine, hayvanat bahçelerinde ise belirli sıklıklarla bu tür olayların yaşandığına dikkati çeken Matsuzawa, özellikle ilk kez anne olan bireylerde bu durumun görülme olasılığının daha fazla olduğunu aktardı.

- "3 faktör birbirini tetikledi"

Punch'ın terk edilmesinin ardında birbirini tetikleyen üç faktör bulunduğuna işaret eden Matsuzawa, bu faktörleri annelik tecrübesizliği, hayvanat bahçesi ortamının yetersizliği ve iklim değişikliğinin tetiklediği aşırı yaz sıcaklıkları olarak sıraladı.

Matsuzawa, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Japon makakları ormanlarda yaşar, yerde ve ağaçlarda özgürce hareket eder. Bitki örtüsü, toprak, gölge veya yapısal çeşitlilikten yoksun beton bir barınak, özellikle günümüzün giderek artan aşırı yaz sıcaklıklarında, doğal ihtiyaçlarla temelden uyumsuzdur. İçikawa sürüsünde gözlemlenen alopesi (saçkıran), yaban ortamlarındaki popülasyonlarda nadiren görülen kronik stres seviyelerine işaret etmektedir. 2009'dan 2026'ya kadar hayvanat bahçesinde hiçbir yapısal değişiklik olmadı. Kapalı alan ortamının yetersizliği, en özverili bakıcıların bile telafi edemeyeceği bir şeydir.

Punch'ın doğduğu 26 Temmuz 2025 tarihinde İçikawa'da hava önce bulutlu, ardından yağışlıydı. En yüksek 33,4 ve en düşük 27,8 derece sıcaklıkla son derece nemli ve sıcak bir gün yaşandı. Tüm Kanto (Tokyo-İçikawa) bölgesi çok güçlü bir Pasifik yüksek basınç sisteminin etkisi altındaydı ve sıcak hava dalgaları etkisini sürdürüyordu. Serin orman ortamlarına adapte olmuş bu tür için, hayvanat bahçesinin ısıyı yansıtan beton zemini o gün son derece sıcaktı."

- "Koşullar iyileştirilmeli"

Tecrübesiz bir annenin böyle bir ortamda kafa karışıklığı ve çaresizlik yaşamasının şaşırtıcı olmayacağını belirten Matsuzawa, hayvanat bahçesi koşullarının iyileştirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Matsuzawa "Hayvanat bahçelerine üç boyutlu tırmanma yapıları, toprak gibi doğal zeminler, akan su, yeterli gölge ve doğal bir örtü oluşturmak için ağaç dikilmesi gerekir. Gerçek bitki örtüsü aracılığıyla doğal gölge yaratmak, hem ısıl konfor hem de psikolojik sağlık için önemlidir. Sadece İçikawa'da değil, potansiyel olarak diğer hayvanat bahçelerindeki ortamı da iyileştirmeyi umuyorsak, insanların katkıda bulunması ve anlamlı bir değişim yaratmaya yardımcı olması için en doğru zaman bu olabilir." diye konuştu.

- Değişen iklimin Japonya'daki tutsak makaklar üzerindeki etkisi

Kyoto Üniversitesi Ekolojik Araştırmalar Merkezi'nde görevli Profesör Goro Hanya, Punch'ın ait olduğu türün kışın, yaz aylarına kıyasla yüzde 5 ila 8 daha fazla enerji harcadığını söyledi.

Sıcaklığın, denklemin yeterince incelenmemiş bir yönü olmaya devam ettiğini kaydeden Hanya, konuya ilişkin yaptıkları bir araştırma hakkında şu bilgileri paylaştı:

"Hayvanat bahçelerinde tutulan makaklar için termonötral bölge (minimal fizyolojik çabayla maksimum verimin alınabileceği bölge) 10 ile 30 derece arasında bulunuyor. Punch'ın doğduğu gün ise İçikawa'da sıcaklık 33,4 derece olarak kaydedilmişti. Ayrıca psikolojik stres enerji harcamasını bağımsız olarak artırıyor. Punch'ın sürüsünün karşı karşıya kaldığı termal ve psikolojik baskılar ayrı yüklerden ziyade, birbirini katlayan unsurlar olabilir."

Davranışsal termoregülasyon üzerine yaptığı çalışmalara atıfta bulunan Hanya, basit bir kapalı alan ortamında bile bir dereceye kadar davranışsal termoregülasyonun mümkün olduğundan bahsetti.

Hanya, sözlerini "Yaban hayatındaki makakları gözlemlediğimizde, sıcaklığın onların hareketliliğini etkileyen önemli bir faktör olduğu açıkça görülüyor." diyerek tamamladı.