ABD ile İran arasında iki haftalık ateşkese giden süreçte en kritik kırılma noktasının, İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney’in “anlaşın” talimatı olduğu ortaya çıktı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a Hürmüz Boğazı’nı açması için verdiği sürenin dolmasına kısa süre kala Tahran yönetiminin iki haftalık ateşkesi kabul etmesi dünya genelinde rahatlama yarattı. Uzun süredir müzakereye kapalı bir tutum sergileyen İran’ın bu kararında hangi faktörlerin etkili olduğu ise netleşmeye başladı.

Amerikan haber sitesi Axios’un 11 farklı kaynağa dayandırdığı habere göre, İran’ın tutumundaki değişimin arkasında en önemli etken, ülkenin yeni dini lideri Mücteba Hamaney’in sürece doğrudan müdahil olması oldu.

PAZARLIK MASASINDA GERGİN BAŞLANGIÇ

Habere göre ABD ile İran arasında pazartesi günü yürütülen temaslar oldukça gergin başladı. ABD’nin Orta Doğu Temsilcisi Steve Witkoff, İran’ın sunduğu 10 maddelik karşı teklifi “felaket” olarak değerlendirdi.

Gün boyunca Pakistanlı arabulucular, Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında taslak metinleri taşıdı. Türkiye ve Mısır’daki diplomatik temasların da desteğiyle gece saatlerinde iki haftalık ateşkes için ortak bir çerçeve oluşturuldu.

Kararın netleşmesi için gözler bu kez İran liderliğine çevrildi.

KIRILMA NOKTASI: “ANLAŞIN” TALİMATI

Güvenlik gerekçesiyle iletişimini büyük ölçüde dolaylı kanallar üzerinden sürdüren Mücteba Hamaney’in, son iki gün içinde sürece doğrudan dahil olduğu belirtildi.

Axios’a konuşan kaynaklara göre Hamaney’in müzakerecilere verdiği “anlaşın” talimatı, sürecin en kritik kırılma anı oldu. Bölgesel bir kaynak bu durumu, “O yeşil ışık yakmasa anlaşma olmazdı” sözleriyle özetledi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin de hem müzakereleri yürütmede hem de Devrim Muhafızları’nı ikna etmede belirleyici rol oynadığı ifade edildi. Öte yandan Çin’in de İran’a “çıkış yolu bulması” yönünde telkinde bulunduğu aktarıldı.

MASADAN KALKTI İDDİASI GERÇEĞİ YANSITMADI

Trump’ın “Bir medeniyet bu gece ölecek” şeklindeki sert açıklamasının ardından bazı medya organları İran’ın müzakerelerden çekildiğini öne sürdü. Ancak görüşmelere yakın kaynaklar bu iddiaları yalanladı ve sürecin aksine ilerleme kaydettiğini belirtti.

Aynı saatlerde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ateşkes şartlarını sosyal medya platformu üzerinden paylaşarak taraflara çağrıda bulundu.

TRUMP’TAN KRİTİK TELEFON TRAFİĞİ

Trump, ateşkesi duyurmadan önce İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile telefon görüşmesi gerçekleştirerek anlaşmaya bağlı kalınacağı yönünde güvence aldı. Ardından Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile görüşen Trump, süreci nihai noktaya taşıdı.

Trump’ın açıklamasından kısa süre sonra ABD ordusuna operasyonları durdurma talimatı verildi.

GÖZLER 10 NİSAN’DAKİ MÜZAKERELERDE

Taraflar, Pakistan’da yapılacak yeni tur müzakerelere hazırlanıyor. ABD heyetine Başkan Yardımcısı Vance’in liderlik etmesi beklenirken, bu görüşmelerin sürecin kaderini belirleyeceği ifade ediliyor.

İsrailli bir yetkili, Netanyahu’nun İran’ın nükleer programı ve balistik füze faaliyetlerine ilişkin ABD’den güvence aldığını ileri sürdü.

Ancak taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle sürecin kırılganlığını koruduğu ve çatışmaların yeniden başlaması ihtimalinin hâlâ masada olduğu belirtiliyor.