IEA'nın salı günü yayımlanan son aylık raporuna göre dünya, tarihin en büyük petrol arz kesintisiyle boğuşuyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş hatlarının felç olması, hayati sevkiyatların şubatta günde 20 milyon varil düzeyinden nisan ayı başında sadece 3,8 milyon varile gerilemesine yol açtı.

Bu keskin daralma, North Sea Dated türü ham petrolün fiyatını varil başına 130 dolara taşırken, ajans artık küresel talebin 2026 yılı genelinde günde 80 bin varil daralmasını bekliyor; bu da önceki büyüme tahminlerinden keskin bir geri dönüş anlamına geliyor.

Brent ve WTI gibi vadeli kontratların fiyatları haberin yazıldığı sırada varil başına 96-98 dolar civarında seyretse de, derhal teslimatlı fiziksel piyasada aşırı bir sıkışıklık yaşanıyor; hemen teslim yükler gösterge fiyatların 20-30 dolar üzerinde el değiştiriyor.

ABD ile İran arasında ilan edilen iki haftalık ateşkes kısmi bir nefes aldırsa da IEA temkinli. Ajans, bu aranın kalıcı bir barışa mı yoksa normal deniz taşımacılığına dönüşe mi yol açacağının tamamen belirsiz olduğuna dikkat çekiyor.

Kısa süre içinde yürürlüğe girmesi beklenen, İran limanlarına giren gemilere yönelik yaklaşan ABD ablukası da tabloya ilave risk katıyor.

Kalıcı ve müzakere edilmiş bir çözüm olmaksızın IEA, dünyanın enerji piyasalarının yılın ikinci yarısında çok daha ağır kesintilerle karşı karşıya kalacağı bir "uzayan çatışma" senaryosuna hazırlanması gerektiği uyarısında bulunuyor.

Başarısızlıkla sonuçlanan ABD-İran müzakerelerinin ardından ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın "nükleer hırslarından vazgeçmeye yanaşmadığını" savunarak Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına bağladığı tehditlerini yeniledi ve "Bu uluslararası su yolunu açma sürecini bir an önce ve hızla başlatmaları gerekiyor" ifadelerini kullandı.

OPEC+ üretimi, stok erimesi ve talep tahribatı

Çatışmanın doğrudan fiziksel etkisi, altyapı hasarı ve petrolü sahadan çıkaramama nedeniyle üretimin çöktüğü OPEC+ ittifakının verilerinde en net biçimde görülüyor.

Mart ayı verilerine göre toplam OPEC+ arzı, aylık bazda günde 9,4 milyon varil azaldı. Grubun ağırlık merkezi Suudi Arabistan'ın arzı şubatta günde 10,4 milyon varilden martta 7,25 milyon varile geriledi.

Tablonun en vahim olduğu ülke ise kapasitesinin neredeyse üçte ikisini kaybeden Irak; bu ülkede üretim günde 4,57 milyon varilden 1,57 milyon varile düştü.

Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde de ciddi gerilemeler kaydedildi; Kuveyt'in arzı, şubatta ulaştığı günde 2,54 milyon varil seviyesinden 1,19 milyon varile indi.

İhracatın bir kısmı Suudi Arabistan'ın batı kıyısı üzerinden ya da Türkiye'ye uzanan ITP boru hattı aracılığıyla yeniden yönlendirilmiş olsa da, bu alternatif güzergâhlardaki akış yalnızca günde 7,2 milyon varile yükselerek küresel piyasanın doldurmakta zorlandığı dev bir açık bırakıyor.

Ham petrol kıtlığı, IEA'nın özellikle petrokimya ve havacılık sektörlerinde "talep tahribatı" olarak tanımladığı süreci tetikledi.

Küresel petrol talebinin yalnızca nisan ayında ilave günde 2,3 milyon varil daraldığı tahmin ediliyor.

Bu düşüşe başta hammadde bulmakta zorlandığı için tesislerini kısmak zorunda kalan Asyalı petrokimya üreticileri liderlik ederken, Avrupa ve Asya genelindeki uçuş iptalleri jet yakıtı tüketiminde adeta dikey bir düşüşe yol açtı.

Çatışmadan doğrudan etkilenmeyen rafineriler bile rekor düzeydeki maliyetlerle boğuşuyor. Küresel ham petrol işleme hacimlerinin 2026 yılı boyunca ortalama günde 1 milyon varil azalması bekleniyor.

Singapur'da orta distilat ürünlerinin fiyatı varil başına 290 doların üzerindeki tüm zamanların en yüksek seviyelerine çıkarak rafinerilerin mevcut her ürünü kapma uğraşını yansıtıyor.

IEA, rafinaj marjları geçici olarak sıçrasa da, piyasadaki genel sıkışıklığın küresel sektör açısından sürdürülemez olduğuna işaret ediyor.

Birçok ülke temel faaliyetlerini sürdürebilmek için artık ulusal stoklarını agresif biçimde tüketmeye başladı.

Gözlemlenen küresel petrol stokları mart ayında 85 milyon varil azaldı; ancak ajans, coğrafi açıdan kaygı verici bir "kopukluk" yaşandığının altını çiziyor.

Asya'daki petrol ithalatçısı ülkelerin stokları 31 milyon varil gerilerken, Orta Doğu ve Çin'deki depoların aslında arttığı, bu varillerin ya abluka nedeniyle bölgede sıkışıp kaldığı ya da denizde yüzer depolarda tutulduğu belirtiliyor.