Türkiye Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, Serpin Alparslan'ın sunduğu "Rotamız Ekonomi" programına konuk oldu. Tavşan, üreticinin ucuza sattığı ürünün tüketiciye neden pahalıya ulaştığı sorusuna, sektörün uzun süredir tartışılan iddialarına doğrudan karşı çıkarak yanıt verdi.

"AYNI ÜRÜNÜ KARŞILAŞTIRMADAN YORUM YAPILIYOR"

Türkiye'nin büyük bir ülke olduğunu ve on binlerce işletmenin bulunduğunu belirten Tavşan, fiyat farklılıklarının yaşanabileceğini ancak tablonun genel olarak yanlış okunduğunu söyledi.

"Üreticiden, tüketime fiyat farklılığı çoğunlukla bir şehir efsanesi" diyen Tavşan, sorunun kaynağını şöyle açıkladı:

"Aynı ürünü mukayese ederek karar vermek gerekiyor. Bizim problemimiz markalaşma olmadığından dolayı aynı ürünü sürekli mukayese edip de doğru mu değil mi bulamıyoruz. Burada şeffaf bir yapıya ihtiyaç var. Eğer aynı ürün mukayese edilirse, maliyetler ortaya konursa... Artı marketçi arkadaşların, marketçi grupların da maliyetlerini ortaya koymak lazım. Ondan sonra değerlendirmek lazım."

Tavşan, devam eden yargı süreci nedeniyle soruşturmaya ilişkin yorum yapmayacağını belirterek, son günlerde televizyon ekranlarında "yüzeysel bilgiyle" yorum yapıldığını savundu. Sektöre yönelik "hal mafyası", "baron" gibi nitelemelerin kullanıldığına dikkat çeken Tavşan, bu tanımlamaların gerçeği yansıtmadığını ifade etti.

"HALLERİN FİYAT ÜZERİNDE ETKİSİ OLMASI MÜMKÜN DEĞİL"

Sebze ve meyve fiyatlarındaki artıştan halcilerin sorumlu tutulduğunun hatırlatılması üzerine Tavşan, sektörün fiyat belirleme gücü olmadığını savundu:

"Bizim sektörümüzde hallerin fiyat üstünde etkisinin olması çok zor bir konu. Hallerin fiyat ayarlaması yapması, yükseltmesi, düşürmesi mümkün değil. Fiyatlar düşünce üretici kızıyor, neredeyse bizim hal dernek başkanlarına olmadık lafları söylüyorlar. Fiyatlar yükseliyor, bir başkaları konuşuyor."

Tavşan, ürünlerin tamamının hallerden geçmediğini de vurguladı. Kesin bir veri bulunmadığını belirten Federasyon Başkanı, mevsime göre ürünün yalnızca yüzde 30 ila yüzde 50'lik bölümünün hallerden geçtiğini, geri kalanının doğrudan üretimden alındığını söyledi ve "Niye onlar ucuz değil?" diye sordu.

"Öyle olsa, halciler eğer bu işi yapıyorsa biz fiyatları hiç düşürmeyiz o zaman. Sürekli yükseliyor, niye düşüyor bu?" diyen Tavşan, fiyatların yükseldiği kadar düştüğüne de dikkat çekti.

"ARZ-TALEP DENGESİ: UÇAK BİLETİ ÖRNEĞİ"

Fiyat hareketlerinin temelinde arz-talep dengesinin bulunduğunu belirten Tavşan, konuyu havayolu biletleriyle örnekledi:

"Normal bilet 5 bin lira, son dakikada aldığınız 10 bin lira. Bayram günü 5 bin liralık bilet 15 bin lira, 20 bin lira oluyor. Neden oluyor böyle? Yer kalmadı diyor, fiyatı yükseltiyor. Sebze meyvede de bu var."

Tavşan, bu yıl meyve arzının bol olduğunu, nektarin, şeftali ve üzüm çeşitlerinde fiyatların "dip yaptığını" söyledi. Bir ay önce 30-40 lira civarında olan salkım domatesin 90-100 liraya çıkmasının nedeni olarak ise ihracatı gösterdi.

"BALIK DENİZDE BEDAVA, TEZGAHTA 150 LİRA"

Tavşan, sebze-meyvede maliyet tartışmasının tek taraflı yürütüldüğünü anlatmak için balık örneğini verdi:

"Denizde balık kaç para? Bedava. Ama emeği var, riski var, maliyetler var. En ucuz balık perakende tezgahlarında kilosu 150 liradan aşağı değil. Niye? Sorgulamıyorsunuz. Şimdi sebze meyve 50 lira olunca, 60 lira olunca hepimiz konuşuyoruz."

Taze incir fiyatlarına da değinen Tavşan, incirin "çok nazik" bir meyve olduğunu belirterek, 100 liralık perakende fiyatın geriye doğru hesaplandığında üreticinin eline 30-40 lira bıraktığını söyledi.

"MARKET FİYAT FARKININ ANA NEDENİ KİRA"

Aynı ürünün marketler ve semtler arasında farklı fiyatlanmasının nedenlerini değerlendiren Tavşan, bunda halcilerin hiçbir dahli olmadığını vurguladı. Federasyon Başkanı iki temel neden sıraladı:

"Birincisi, alım gücü yüksek bölgelere biraz daha kaliteli seçilmiş ürünler mi götürülüyor? Seçilmiş kaliteli ürünler götürülüyorsa fiyat yüksek oluyor. İkincisi, bence fiyat farklılıkları kiralardan geliyor. AVM'lerde olan marketler var, çok yüksek kiralar var. Marketçi arkadaşların en büyük giderleri mutlak surette o kira giderleri."

Tavşan, havalimanlarındaki yeme-içme fiyatlarını da örnek göstererek, "Bir havalimanındaki iş yeri kiraları kaç para, metrekaresi kaç para bir soralım. Biri sorgulasın bunu, dese ki bu kira neden bu kadar yüksek?" dedi ve maliyeti artıran unsurların da tartışmaya dahil edilmesi gerektiğini savundu.

Tavşan, kendisinin de çok şubeli büyük market zincirlerini eleştiren kesimde yer aldığını, ancak fiyat konusunun ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

"STOK DEMEYELİM, DEPO DİYELİM"

Stokçuluk iddialarına ilişkin soruya Tavşan, "Stok demeyelim, depo diyelim" diyerek yanıt verdi. Her ürünün depolanamayacağını anlatan Federasyon Başkanı, "Domatesi depoya alamazsınız, salatalığı alamazsınız, çileği alamazsınız, karpuzu alamazsınız" dedi.

Depolanabilen ürünlerin patates, soğan, elma, armut ve ayva gibi sınırlı bir grup olduğunu belirten Tavşan, bu ürünlerin bir sonraki hasat sezonuna kadar tüketilmesi gerektiği için depolamanın zorunlu olduğunu vurguladı:

"Eğer bunları depoya almazsanız, bu ürünlerin hepsini 15 günde, bir ayda piyasaya süreceksiniz, ondan sonra da kalmayacak."

Depoda suni fiyat artışı yapılıp yapılamayacağı sorusuna ise Tavşan, "İmkânsız değil ama büyük ölçekte bunu yapmak çok zor bir olay" yanıtını verdi. Zayi oranları, finansman yükü, vade ve enerji maliyetlerini sıralayan Tavşan, "50 milyon TL'niz olsa gidip sebze meyve alıp buna mı yatırım yaparsınız?" diye sordu ve sektöre dışarıdan sermaye girmediğini, işi yapanların genellikle aileden gelen kişiler olduğunu söyledi.

HAL YASASI: BİR AN ÖNCE ÇIKSA İYİ OLUR

Uzun süredir gündemde olan hal yasası düzenlemesine de değinen Tavşan, mevcut yasanın 2010'da hazırlanıp 2012'de yürürlüğe girdiğini hatırlatarak revizyona ihtiyaç olduğunu belirtti.

Ticaret Bakanlığı'nın sektör temsilcilerine açık olduğunu söyleyen Tavşan, hazırlanan taslağın üretici ağırlıklı bir yaklaşım taşıdığını, bazı market gruplarına sattığı ürünün bir bölümünü aracısız olarak doğrudan üreticiden alma zorunluluğu getirildiğini aktardı.

Bakanlığın hayata geçirdiği bir uygulamayı da öne çıkaran Tavşan, üreticinin haldeki ürününün kime ve kaça satıldığını anlık olarak cep telefonundan görebildiğini belirterek bunu "iyi bir yenilik" olarak nitelendirdi. Yeni yasada şeffaflık ve denetim konusunda daha ağır yaptırımlar bulunduğunu söyleyen Tavşan, "Bir an önce çıksa iyi olur" dedi.