Uluslararası siyasette masa başı hesaplarla sahadaki gerçeklik nadiren örtüşür.

Özellikle Orta Doğu gibi karmaşık bir coğrafyada, planlarla sonuçlar arasındaki uçurum sıklıkla öngörüleri aşar.

Bugün ABD’nin şekillendirmeye çalıştığı İsrail-İran gerilim hattı, bu kadim gerçeği bir kez daha tüm çıplaklığıyla ortaya koymaktadır.

İsrail’in güvenlik odaklı politikasıyla İran’ın bölgesel nüfuz stratejisi, çatışmayı salt askeri bir meseleden çıkarıp derin bir jeopolitik satranç oyununa dönüştürmüştür.

ABD ise bu denklemde hem caydırıcı hem de yönlendirici rol üstlenmekte; ancak oyun dışarıdan göründüğü kadar kolay kontrol edilememektedir.

Gerilimin en kritik düğüm noktası, küresel enerji arzının can damarı Hürmüz Boğazı’dır.

İran’ın bu dar geçit üzerindeki etkisi, konvansiyonel askeri üstünlüğü bile göreceleştiren asimetrik bir baskı aracı haline gelmiştir.

Zira mesele yalnızca savaşı kazanmak değil, o savaşın ağır maliyetini kimin taşıyacağıdır.

ABD’nin yıllardır uyguladığı ekonomik yaptırımlar da giderek etkisini yitirmektedir.

İran, alternatif ticaret rotaları geliştirerek, bölgesel ittifaklarını güçlendirerek ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalardan zaman zaman yararlanarak bu baskıya karşı direnç kazanmıştır.

Dahası, artan gerilim küresel piyasalarda petrol fiyatlarını yükselterek, ironik biçimde İran’ın elini güçlendirebilmektedir.

Sonuç olarak, ABD’nin İsrail üzerinden İran’ı dengeleme stratejisi teoride mantıklı görünse de sahada beklenmedik ve karmaşık sonuçlar doğurmaktadır.

Orta Doğu’nun kendine has dinamikleri, dış müdahaleleri sıklıkla kendi doğasına uydurmakta ve stratejik hesapları boşa çıkarmaktadır.

Evdeki hesaplar Körfez’in acımasız gerçekliğiyle karşılaştığında çoğu zaman geçerliliğini kaybeder.

Strateji kurmak kadar, coğrafyanın ruhunu, aktörlerin reflekslerini ve güç ilişkilerinin görünmeyen katmanlarını doğru okumak da hayati önem taşır.

Aksi takdirde en güçlü oyuncular bile, kendi kurdukları oyunun içinde yönünü şaşırabilir.

Bugün asıl mesele, deveye hendek atlatmak değil; Hürmüz Boğazı’nı deveye atlatmaya çalışmaktır.

Prof. Dr. Seyithan Deliduman