Ateş Çemberinde Denge Siyaseti: Türkiye’nin Savaşın Dışında Kalma Başarısı

Küresel sistemin kırılganlaştığı, bölgesel savaşların vekâlet mücadeleleriyle derinleştiği bir dönemde Türkiye, adeta bir ateş çemberinin merkezinde yer almaktadır.

PROF.DR.SEYİTHAN DELİDUMAN

Savaşların gölgesinde şekillenen bir çağda, devletlerin gerçek gücü yalnızca askeri kapasitesiyle değil; kriz anlarında sergilediği akıl, denge ve sabırla ölçülür. Türkiye’nin içinde bulunduğu coğrafya, tarih boyunca büyük mücadelelere sahne olmuş; ancak aynı zamanda güçlü devlet reflekslerinin de doğduğu bir alan olmuştur. Bugün yaşanan gelişmeler, bu refleksin yeniden sınandığı bir döneme işaret etmektedir.

Jeopolitik Fay Hatlarının Tam Ortasında Bir Ülke

Küresel sistemin kırılganlaştığı, bölgesel savaşların vekâlet mücadeleleriyle derinleştiği bir dönemde Türkiye, adeta bir ateş çemberinin merkezinde yer almaktadır. Körfez havzasından Levant’a, Karadeniz’den Doğu Avrupa’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada çatışmalar sürerken; Rusya’nın doğrudan ya da dolaylı şekilde taraf olduğu gerilimler de bölgesel dengeyi daha hassas hâle getirmektedir. Enerji hatlarının, ticaret yollarının ve askeri-stratejik geçiş noktalarının kavşağında bulunan Türkiye için böyle bir tabloda savaşın dışında kalmak, sıradan bir diplomatik tercih değil; tarihsel ölçekte bir stratejik başarıdır.

Bugün bu duruşun değeri tam anlamıyla idrak edilmeyebilir. Ancak kriz dönemlerinde alınan soğukkanlı kararların gerçek kıymeti çoğu zaman yıllar sonra anlaşılır.

Tarihsel Hafızada Denge Siyaseti

Osmanlı Devleti’nin son döneminde Cennet Mekan Sultan II. Abdülhamid'in büyük güçler arasındaki denge politikasını gözeterek devleti uzun süre doğrudan bir savaşın içine sürüklememesi, tarih literatüründe önemli bir devlet refleksi olarak değerlendirilir. Benzer şekilde II. Dünya Savaşı’nın en yıkıcı günlerinde İsmet İnönü’nün Türkiye’yi fiilî savaşın dışında tutma kararlılığı da devlet aklının stratejik sabrına örnek gösterilir.

Bu iki örnek, savaşın kazanılmasından daha kıymetli olanın bazen savaşa hiç girmemek olduğunu gösterir. Zira savaş, yalnızca cephede değil; ekonomi, toplum ve gelecek kuşaklar üzerinde de derin izler bırakır.

Günümüzde Stratejik Soğukkanlılık

Bugün gelinen noktada, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Devlet Bahçeli öncülüğündeki yönetim anlayışının, Türkiye’yi bölgesel çatışmaların doğrudan tarafı hâline getirmeme yönündeki iradesi dikkat çekmektedir. Özellikle gerilimin zirve yaptığı kritik saatlerde sergilenen temkinli yaklaşım, yalnızca siyasi bir tercih değil; devletin güvenlik bürokrasisi ve dış politika kadrolarının eşgüdüm içinde hareket edebilme kapasitesinin bir göstergesidir.

Savaş atmosferinde en zor olan şey, duygusal reflekslere kapılmadan uzun vadeli devlet menfaatlerini gözetmektir. Türkiye, hem NATO üyesi hem bölgesel güç hem de İslam dünyasıyla güçlü bağlara sahip bir ülke olarak çok katmanlı bir denge yürütmektedir. Bu denge, aynı anda hem caydırıcı olmayı hem de diplomasi kanallarını açık tutmayı gerektirir. İşte asıl başarı da burada yatmaktadır.

Savaşın Dışında Kalmanın Stratejik Kazanımları

Bir ülkenin savaşın dışında kalması yalnızca askeri kayıplardan kaçınmak anlamına gelmez. Bunun çok daha geniş bir kazanım alanı vardır: ekonomik istikrarın korunması, yatırım ve ticaret kanallarının açık

kalması, enerji arz güvenliğinin sürdürülebilirliği, toplumsal huzurun muhafazası ve uluslararası alanda arabuluculuk kapasitesinin güçlenmesi.

Savaşın yıkıcı etkilerine maruz kalan ülkelerin yıllarca toparlanamadığı düşünüldüğünde, çatışmaların dışında kalabilmek başlı başına bir kalkınma stratejisidir. Dahası, bu tutum Türkiye’ye yalnızca korunma değil; konumlanma imkânı da sunmaktadır.

Türkiye’nin Barış ve Güvenlik Merkezi Olma Potansiyeli

Çatışmalar bir gün mutlaka sona erecektir. Önemli olan, o gün geldiğinde Türkiye’nin nasıl bir pozisyonda olacağıdır. Eğer mevcut denge siyaseti kararlılıkla sürdürülürse, Türkiye yalnızca savaşın zararlarından korunmuş bir ülke olmayacak; aynı zamanda müzakere masalarının kurulduğu, diplomasi trafiğinin yürütüldüğü ve bölgesel istikrarın tesisinde merkezi rol üstlenen bir aktör hâline gelecektir.

Böyle bir konum, ekonomik ve stratejik kazanımların ötesinde, tarihsel bir misyon anlamına gelir. Türkiye’nin barış süreçlerinde güvenilir ve etkin bir merkez olarak öne çıkması, bölgesel güç dengelerinde kalıcı bir etki yaratabilir.

Tarihin Yazacağı Sayfalar

Tarih, çoğu zaman savaşanları değil; savaşı önleyebilenleri daha dikkatle yazar. Kriz anlarında sergilenen stratejik sabır ve devlet aklı, zamanın süzgecinden geçtikten sonra gerçek değerini bulur. Bugün belki gündelik siyasi tartışmaların gölgesinde kalan bu duruş, ileride tarih kitaplarında Türkiye’nin kritik bir dönemde gösterdiği denge ve dirayet örneği olarak yer alabilir.

Temennimiz; bu hassas sürecin aynı basiret ve kararlılıkla sürdürülmesi, ülkemizin maddi ve manevi kazanımlarını artırarak yoluna devam etmesidir. Coğrafyanın yükünü taşıyan bir millet olarak, barışı korumanın da en az savaşmak kadar büyük bir irade gerektirdiğini biliyoruz.

Allah devletimize zeval vermesin; dualarımız devlet ve millet için emek, çaba ve gayret gösterenlerle birliktedir.